ಶ್ರೀ ಚೆಲುವನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ

ತಿರುನಾರಾಯಣಪುರ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚೆಲುವನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಾಂಡವಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮೇಲುಕೋಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವೈಷ್ಣವ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಮೇಲುಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದು, ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ 108 ದಿವ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಲ್ಲಿನ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಯೋಗ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಶ್ರೀ ಚೆಲುವನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 140 ಕಿ.ಮೀ
ಮಂಡ್ಯ – 38 ಕಿ.ಮೀ
ಪಾಂಡವಪುರ – 26 ಕಿ.ಮೀ
ಪಾಂಡವಪುರ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 29 ಕಿ.ಮೀ
ಮೈಸೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ – 69 ಕಿ.ಮೀ

ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 7:30 ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 1:00 ರವರೆಗೆ, ಸಂಜೆ 4:00 ರಿಂದ 6:00 ರವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ರಾತ್ರಿ 7:00 ರಿಂದ 8:30 ರವರೆಗೆ ಭಕ್ತರ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಶ್ರೀ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅರಸರಿಂದ ಅನೇಕ ದಾನ–ದತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಾದಾಯ ದತ್ತಿಗಳ ಇಲಾಖೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆ ಚೆಲುವನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರನ್ನು ತಿರುನಾರಾಯಣ ಅಥವಾ ಚೆಲುವಪಿಳ್ಳೆರಾಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವರನ್ನು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರವೆಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಸನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದೇವರನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ‘ರಾಮಪ್ರಿಯ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಚನೆಯು 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದೆ.

ಮೇಲುಕೋಟೆಯು ಚೆಲುವನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಗೆ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುವ ಕಿರೀಟಗಳು ಹಾಗೂ ಅಮೂಲ್ಯ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸಮೀಪದ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಗ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವಿದ್ದು, ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರ ಕೊಳಗಳೂ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.

ಇತಿಹಾಸ

ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣನು ಕ್ಷೀರಸಾಗರದಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ಧರಿಸಿದ್ದ ವೈರಮುಡಿ (ವಜ್ರ ಕಿರೀಟ)ಯನ್ನು ವಿರೋಚನನು ಕದ್ದನು. ವಿರೋಚನನು ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದ ಅಸುರನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಳುವಾದ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಮರಳಿ ತರಲು ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಭಕ್ತರು ಭಗವಂತನ ವಾಹನವಾದ ಗರುಡನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಗರುಡನು ವಿರೋಚನನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ವೈರಮುಡಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ತಂದು ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಗರುಡನು ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣನ ನಿತ್ಯ ವಾಹನವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.

ಮತ್ತೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶ್ರೀ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಕಳುವಾಗಿದ್ದ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ತರಲು ದೆಹಲಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನನು ತನ್ನ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ತೋರಿಸಿದರೂ, ಅದರಲ್ಲಿ ರಾಮಪ್ರಿಯ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ.

ಮರುದಿನ, ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಸುಲ್ತಾನನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ಆ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಗೊಂಬೆಯಂತೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು. ಆಗ ಅವರು ಆ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ “ಚೆಲುವ ಪಿಳ್ಳೆ!” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಬರಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು. ದಂತಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯು ಅವರತ್ತ ಚಲಿಸಿ ಬಂದಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ನಂತರ ಶ್ರೀ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಆ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಮೇಲುಕೋಟೆಗೆ ಮರಳಿ ತಂದರು. ಆದರೆ ಆ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲು ಮನಸ್ಸಾಗದ ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ಅಪಾರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಮೇಲುಕೋಟೆಗೆ ಆಗಮಿಸಿದಳು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಬಳಿಕ, ಭಗವಾನ್ ಚೆಲುವನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ಅವಳ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಅವಳು ದೇವಾಲಯದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ದೇವರೊಂದಿಗೆ ಐಕ್ಯಗೊಂಡಳು ಎಂದು ದಂತಕಥೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.

ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಆ ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ಇಂದಿಗೂ “ಬೀಬಿ ನಾಚಿಯಾರ್” ಎಂಬ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು, ಮೇಲುಕೋಟೆ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ.