ಕಾಗಿನೆಲೆ ಕನಕದಾಸ ಗದ್ದುಗೆ

ಕಾಗಿನೆಲೆಯು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬ್ಯಾಡಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಾಗಿನೆಲೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಂತ ಕವಿ ಕನಕದಾಸರ ಆರಾಧ್ಯದೈವ ಆದಿಕೇಶವನ ನೆಲೆಬೀಡಾಗಿದೆ. ಕಾಗಿನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕನಕದಾಸರ ಗುರುಪೀಠವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕುರುಬ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.

ಕನಕದಾಸರ ಸಮಾಧಿಯ ಮೇಲೆಯೇ ಕ್ರಿ.ಶ. 1842ರಲ್ಲಿ ಕನಕದಾಸರ ಸ್ಮಾರಕ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗೆ ತಂಬೂರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವ ಕನಕದಾಸರ ಸುಂದರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಅವರು ಬಳಸಿದರೆಂದು ನಂಬಲಾಗುವ ಶಂಖ ಹಾಗೂ ಭಿಕ್ಷಾಪಾತ್ರೆಯನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕಾಗಿನೆಲೆ ಕನಕದಾಸ ಗದ್ದುಗೆಯ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 345 ಕಿ.ಮೀ
ಹಾವೇರಿ – 16 ಕಿ.ಮೀ
ಬ್ಯಾಡಗಿ – 19 ಕಿ.ಮೀ
ಬ್ಯಾಡಗಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 25 ಕಿ.ಮೀ
ಹಾವೇರಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 17 ಕಿ.ಮೀ

ಕನಕದಾಸರು ಬಾಡ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಬೀರಪ್ಪ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಬಚ್ಚಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ಜನನ–ಮರಣ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು 30 ನವೆಂಬರ್ 1508 – 1606 ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ನಾಯಕ.

ಕಾಗಿನೆಲೆ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 10 ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ 15ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಬನವಾಸಿಯ ಕದಂಬರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ನಂತರ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಕಾಗಿನೆಲೆಯೂ ಅವರ ಆಡಳಿತದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ಬಳಿಕ ಕೆಲವು ಕಾಲ ದೇವಗಿರಿಯ ಯಾದವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಚಾಲುಕ್ಯರ ಭುವನೈಕಮಲ್ಲನ ದತ್ತಿ–ದಾನಗಳ ಕುರಿತು ಶಾಸನಾಧಾರಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ದೇವಗಿರಿಯ ಯಾದವರು ಬೆಟ್ಟೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಕಾಳಹಸ್ತೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ದಾನ ನೀಡಿದ ದಾಖಲೆಗಳೂ ಲಭ್ಯವಿವೆ.

14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸ ಬುಕ್ಕರಾಯರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಇದು ಮತ್ತೆ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕನಕದಾಸರು ಇಲ್ಲಿ ದಂಡನಾಯಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮಾಂಡಲೀಕರಾಗಿದ್ದರು. ಬಳಿಕ ಬೀಜಾಪುರದ ಆದಿಲ್‌ಶಾಹಿ ಸುಲ್ತಾನರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂಕಾಪುರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದರು. ಮುಸ್ತಫಾಖಾನ್ ನಡೆಸಿದ ದಾಳಿಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಕೋಟೆ–ಕೊತ್ತಳೆಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಸವಣೂರ ನವಾಬರು, ಮೊಘಲರು, ಮರಾಠರು ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು.

ಮಲೆನಾಡಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ತನ್ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಆಂಡಯ್ಯ ಮತ್ತು ಕನಕದಾಸರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ವೈಭವವು ಚಾಲುಕ್ಯ ಮತ್ತು ಯಾದವ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿದೆ.

ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಕಾಗಿನೆಲೆ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಜೈನ, ವೈಷ್ಣವ, ಶೈವ ಮತ್ತು ವೀರಶೈವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಸಂಗಮವನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಪುರಗಳು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. 10ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ, ಆದಿಕೇಶವ, ಕಾಳಹಸ್ತೀಶ್ವರ, ವೀರಭದ್ರ, ಸೋಮೇಶ್ವರ, ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರ, ಸಂಗಮೇಶ್ವರ, ಬಸವಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಆದಿಶಕ್ತಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ.

ಕಾಗಿನೆಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಆದಿಕೇಶವ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯಗಳು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿವೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಪ್ರಾಕಾರದೊಳಗೆ ಈ ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಿಂದ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಮೊದಲು ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದರ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 10 ಅಡಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ಆದಿಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕನಕದಾಸರು ಬಾಡ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ತಂದ ಆದಿಕೇಶವ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಮೂರ್ತಿಯ ಎತ್ತರ ಸುಮಾರು ಒಂದೂವರೆ ಅಡಿ.

ಕಾಗಿನೆಲೆಯ ಕೆರೆಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕನಕದಾಸರ ಸಮಾಧಿಯಿದೆ. ಸುಮಾರು 9ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ 16ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕಾಗಿನೆಲೆಯು ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ನಂತರ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಕುಂಠಿತವಾದವು.