ಶ್ರೀ ಭೋಗ ನಂದೀಶ್ವರ ಗುಡಿ

ಭೋಗ ನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ತನ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಹಾಗೂ ಅದ್ಭುತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀ ಭೋಗ ನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸೊಬಗನ್ನು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಬಹುದಾದ ಅಪರೂಪದ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಭಕ್ತರು ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

ಶ್ರೀ ಭೋಗ ನಂದೀಶ್ವರ ಗುಡಿಯ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 55 ಕಿ.ಮೀ
ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ – 9 ಕಿ.ಮೀ
ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 9 ಕಿ.ಮೀ

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕದ ದ್ರಾವಿಡ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಅಲಂಕೃತ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅವಳಿ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರದ ದೇವಾಲಯವು ಭೋಗ ನಂದೀಶ್ವರನಿಗೆ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣದ ದೇವಾಲಯವು ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲೂ ಗರ್ಭಗೃಹ, ಸುಕನಾಸಿ ಮತ್ತು ನವರಂಗಗಳಿದ್ದು, ಸುಕನಾಸಿ ಹಾಗೂ ನವರಂಗ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಎದುರುಮುಖವಾಗಿ ಎರಡು ಜಾಲಿ ಕಿಟಕಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಭೋಗ ನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಸುಮಾರು 7 ಅಡಿ ಚದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಚಾವಣಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಿವ–ಪಾರ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ನವರಂಗದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಎದುರು ನಂದಿ ಮಂಟಪವಿದೆ.

ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ದೇವಾಲಯಗಳ ಹೊರಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಲಾಸ್ಟರ್‌ಗಳು, ಗೋಪುರಾಕೃತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಜಾಲಿ ಕಿಟಕಿಗಳಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ದೇವತಾ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸುಂದರ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವು ಬಹುತೇಕ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಈ ಎರಡು ದೇವಾಲಯಗಳ ನಡುವೆ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಇದರ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪವಿದ್ದು, ಬಳ್ಳಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಭೋಗ ನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ಹೇರಂಭ ಗಣಪತಿ (ಇದು ಹಿಂದೂ ದೇವರು ಗಣೇಶನ ಐದು ತಲೆಗಳ ಪ್ರತಿಮಾರೂಪವಾಗಿದೆ)ಯ ಶಿಲ್ಪವು ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ದೇವಿಯರ ಸನ್ನಿಧಿಗಳು, ವಸಂತ ಮಂಟಪ, ತುಲಾಭಾರ ಮಂಟಪ, ಹಾಗೂ ಚೌಕಾಕಾರದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಶೃಂಗಿ ತೀರ್ಥ ಎಂಬ ಪುಷ್ಕರಣಿ ಇದೆ. ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ತೊಟ್ಟಿಯೂ ಇದೆ. ಇಡೀ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಪ್ರಾಕಾರಗೋಡೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು, ಎರಡು ಮಹಾದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಸುಮಾರು 370 × 250 ಅಡಿಗಳು.

ಇತಿಹಾಸ

ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಬಾಣ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜ ವಿದ್ಯಾಧರನ ಪತ್ನಿ ರತ್ನಾವಳಿಯವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು, ಕ್ರಿ.ಶ. 810ರಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಅನುದಾನ ನೀಡಿರುವುದನ್ನು ಆ ಶಾಸನಗಳು ದಾಖಲಿಸಿವೆ.