ಮೇಲುಕೋಟೆ ಕಲ್ಯಾಣಿಯು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಾಂಡವಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಮೇಲುಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಮೇಲುಕೋಟೆ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುರಾತನ ಕಲ್ಯಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 1000 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಕಲ್ಯಾಣಿಯು, ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ 108 ದೇವಾಲಯಗಳ ಕಲ್ಯಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿಯೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಸ್ಥಳವು ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 137 ಕಿ.ಮೀ, ಮಂಡ್ಯ ನಗರದಿಂದ 39 ಕಿ.ಮೀ, ಮೈಸೂರು ನಗರದಿಂದ 47 ಕಿ.ಮೀ ದೂರವಿದ್ದು, ಹತ್ತಿರದ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವಾದ ಪಾಂಡವಪುರ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಕೇವಲ 29 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
ಈ ಕಲ್ಯಾಣಿಯು ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರಿಡಾರ್ಗಳಿಂದ ಆವೃತಗೊಂಡಿರುವ ಬೃಹತ್ ತೊಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಂಬವೂ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಮನೋಹರವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಕಂಬಗಳ ಮತ್ತು ತೊಟ್ಟಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀರಿಗೆ ಇಳಿಯಲು ಸಮಾನ ಹಂತಗಳ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಕಾಲುವೆಗಳ ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಇನ್ನೂ 107 ಕಲ್ಯಾಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಇದರ ವಾಸ್ತು ಮತ್ತು ಜಲ ನಿರ್ವಹಣಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.
ಮೇಲುಕೋಟೆಯ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯದ ಕಲ್ಯಾಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ನೀರನ್ನು ದೇವರ ಅಭಿಷೇಕ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಪೂಜಾ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಲ್ಯಾಣಿಯನ್ನು “ಭುವನೇಶ್ವರಿ ಮಂಟಪ” ಎಂದು ಸಹ ಕರೆಯುವ ರೂಢಿಯಿದೆ.
ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳ ಸಮೀಪ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದೇವಾಲಯಗಳು ನದಿಗಳ ದಡದಲ್ಲಿ, ತೊರೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸರೋವರಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಕಲ್ಯಾಣಿ (ದೇವಾಲಯದ ತೊಟ್ಟಿ) ಇರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
ಇತಿಹಾಸ
ಈಶ್ವರ ಸಂಹಿತೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾಗರದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವರಾಹ ಅವತಾರವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನ ದೇಹದ ಮೇಲಿದ್ದ ನೀರಿನ ಕೆಲವು ಹನಿಗಳು ಮೇಲುಕೋಟೆಯ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು, ಅದರಿಂದ ಈ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕೊಳದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೇಲುಕೋಟೆಯ ಕಲ್ಯಾಣಿಗಳು ನೋಡಲು ಅತ್ಯಂತ ಭವ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಶಾಂತ ಹಾಗೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕಲ್ಯಾಣಿಯ ರಚನೆ ಹಾಗೂ ವಿನ್ಯಾಸವು ನೋಡುಗರಿಗೆ ವಿಸ್ಮಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಆಹ್ಲಾದಕರ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಭೇಟಿ ನೀಡಿ