ಶ್ರೀ ಚೆಲುವನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ

ತಿರುನಾರಾಯಣಪುರ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚೆಲುವನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೇಲುಕೋಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಮೇಲುಕೋಟೆಯ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿದ್ದು, ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ 108 ದಿವ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕಲ್ಲಿನ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಯೋಗ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 136 ಕಿ.ಮೀ, ಮೈಸೂರು ನಗರದಿಂದ 52 ಕಿ.ಮೀ, ಮಂಡ್ಯ ನಗರದಿಂದ 38 ಕಿ.ಮೀ, ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 32 ಕಿ.ಮೀ ಹಾಗೂ ಪಾಂಡವಪುರದಿಂದ 22 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 7:30 ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 1:00ರವರೆಗೆ, ಸಂಜೆ 4:00 ರಿಂದ 6:00ರವರೆಗೆ, ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ 7:00 ರಿಂದ 8:30ರವರೆಗೆ ಭಕ್ತರಿಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.

ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿರುವ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ದೇವರನ್ನು ತಿರುನಾರಾಯಣ ಅಥವಾ ಚೆಲುವರಾಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಶ್ರೀ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜರಿಂದ ಅನೇಕ ದಾನ ಮತ್ತು ದತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ದತ್ತಿ ಇಲಾಖೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆ ಚೆಲುವನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ಆಗಿದ್ದು, ಅವರನ್ನು ತಿರುನಾರಾಯಣ ಅಥವಾ ಚೆಲುವಪಿಲ್ಲೆ ರಾಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವರು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಶಾಸನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು ಹಿಂದೆ ‘ರಾಮಪ್ರಿಯ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.

ಮೇಲುಕೋಟೆಯು ಚೆಲುವನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ವಾರ್ಷಿಕ ಆಚರಣೆಗಾಗಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ತರಲಾಗುವ ಕಿರೀಟಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಗನರಸಿಂಹನ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳಗಳು ಈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.

ಇತಿಹಾಸ

ಶ್ರೀಮನ್ ನಾರಾಯಣನು ಕ್ಷೀರಸಾಗರದ ತನ್ನ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವನು ಧರಿಸಿದ್ದ ವಜ್ರದ ಕಿರೀಟ (ವೈರಮುಡಿ) ಅನ್ನು ವಿರೋಚನನು ಕದ್ದನು ಎಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ವಿರೋಚನನು ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸನಾಗಿದ್ದು, ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ಕದ್ದುಕೊಂಡ ಹೋದ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಮರಳಿ ತರಲು ಭಕ್ತರು ಭಗವಂತನ ವಾಹನವಾದ ಗರುಡನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ಗರುಡನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಶ್ರೀಮನ್ ನಾರಾಯಣನ ವಾಹನವಾಗಿರುವುದಾಗಿ ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಮತ್ತೊಂದು ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಕದ್ದಿದ್ದ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ತರುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ದೆಹಲಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನನು ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ತನ್ನಿಂದ ಲೂಟಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಭಂಡಾರವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರೂ, ಅದರಲ್ಲಿ ರಾಮಪ್ರಿಯ ವಿಗ್ರಹವು ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ.

ಮರುದಿನ, ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಸುಲ್ತಾನನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲೇ ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ಆ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಗೊಂಬೆಯಂತೆ ಆಡಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು. ಆಗ ಅವರು ಆ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮುದ್ದಾಗಿ “ಚೆಲುವ ಪಿಳ್ಳೆ!” (ಪ್ರೀತಿಯ ಮಗ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾ ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ವಿಗ್ರಹವು ಅವರತ್ತ ಚಲಿಸಿದಂತೆ ದಂತಕಥೆಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ.

ನಂತರ ಶ್ರೀ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಆ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಮೆಲ್ಕೋಟೆಗೆ ಮರಳಿ ತರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಆ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲು ಇಷ್ಟಪಡದ ರಾಜಕುಮಾರಿಯು, ಆಳವಾದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಮೆಲ್ಕೋಟೆಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ನಂತರ, ಭಗವಾನ್ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರನು ಅವಳ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಬಳಿಕ ಅವಳು ದೇವಾಲಯದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ದೇವತೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಳು ಎಂದು ದಂತಕಥೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.

ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಆ ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ಇಂದಿಗೂ “ಬೀಬಿ ನಾಚಿಯಾರ್” ಎಂಬ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ.