ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಕೋಟೆ

ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಕೋಟೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು “ಏಳು ಸುತ್ತಿನ ಕೋಟೆ” ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ “ಕಲ್ಲಿನ ಕೋಟೆ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ತನ್ನ ಅದ್ಭುತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಕೆಚ್ಚೆದೆಯ ಒನಕೆ ಓಬವ್ವ ಅವರ ಸಾಹಸಗಾಥೆಯಿಂದ ಈ ಕೋಟೆಯು ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ.

ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಕೋಟೆಯ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 200 ಕಿ.ಮೀ
ಚಿತ್ರದುರ್ಗ – 2 ಕಿ.ಮೀ
ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 4 ಕಿ.ಮೀ

ಇತಿಹಾಸ

ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಕೋಟೆಯು ಬನವಾಸಿ ಕದಂಬರ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಇಂದು ನಾವು ಕಾಣುವ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮೊದಲು ಹೊಯ್ಸಳರು (ಕ್ರಿ.ಶ. 11–14ನೇ ಶತಮಾನ) ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು, ನಂತರ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅರಸರು (ಕ್ರಿ.ಶ. 1336–1565) ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಕ್ರಿ.ಶ. 1562ರಲ್ಲಿ ಕಾಮಗೇಟಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕನು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಿದನು. ಮದಕರಿ ನಾಯಕನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದ ಓಬಣ್ಣ ನಾಯಕನು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ಕ್ರಿ.ಶ. 1620ರ ನಂತರ ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರು ಚಿತ್ರದುರ್ಗವನ್ನು ಆಳಿದರು. ಬಳಿಕ ಕ್ರಿ.ಶ. 1779ರಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಟೆಯು ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ವಶವಾಯಿತು.

ಗಿರಿದುರ್ಗಗಳ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಕೋಟೆಯು ಗ್ರಾನೈಟ್ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಏಳು ರಕ್ಷಣಾ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು “ಏಳು ಸುತ್ತಿನ ಕೋಟೆ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನ ಮೂರು ಸುತ್ತಿನ ಗೋಡೆಗಳು ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿದ್ದರೆ, ಒಳಗಿನ ನಾಲ್ಕು ಸುತ್ತಿನ ಗೋಡೆಗಳು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿವೆ.

ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಬಲಿಷ್ಠ ಬುರುಜುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೊರಗಿನ ಕೋಟೆಗೋಡೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲುಗಳಿವೆ. ರಕ್ಷಣಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಏಳು ಸುತ್ತಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸರಳ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸದೆ, ವಿವಿಧ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು (ಫಿರಂಗಿ ವೇದಿಕೆಗಳು) ಹಾಗೂ ಮದ್ದಿನ ಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಸುಮಾರು 8 ರಿಂದ 15 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ ಹೊಂದಿವೆ. ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆಯೇ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಗೋಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅದರ ಎತ್ತರವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೊರಗಿನ ಮೂರು ಸುತ್ತಿನ ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಆಳವಾದ ಮತ್ತು ಅಗಲವಾದ ಕಂದಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹಿಂದೆ ಈ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ 19 ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲುಗಳು, 38 ಜಿಡ್ಡಿ ಬಾಗಿಲುಗಳು ಹಾಗೂ 35 ರಹಸ್ಯ ಮಾರ್ಗಗಳು ಇದ್ದವು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲಾಯಿತು.

ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ, ಹಿಡಿಂಬೇಶ್ವರ, ಕಲ್ಕುಡೇಶ್ವರ, ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ, ಗಣೇಶ, ಆಂಜನೇಯ ಹಾಗೂ ಏಕನಾಥೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಮುರುಘರಾಜೇಂದ್ರ ಮಠ, ಉಗ್ರಾಣಗಳು, ಎಣ್ಣೆ ಕೊಳಗಳು, ಬೃಹತ್ ಧಾನ್ಯ ಸಂಗ್ರಹ ಕಲ್ಲಿನ ಕೊಠಡಿಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಜಯನಗರೋತ್ತರ ಕಾಲದ ಅರಮನೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಮಳೆನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಕೊಳಗಳು ಕೂಡ ಕೋಟೆಯ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ.