ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿಯು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಅಪಾರ ಪುರಾತತ್ವ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳ ನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ “ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿಯ ದೂರಗಳು
- ಬೆಂಗಳೂರು – 203 ಕಿ.ಮೀ
- ಚಿತ್ರದುರ್ಗ – 3 ಕಿ.ಮೀ
- ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 4 ಕಿ.ಮೀ
ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಕದಂಬ ವಂಶದ ಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಮಯೂರವರ್ಮ ಅವರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಗುಹೆಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಿರ್ಮಾಣ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಏಕಶಿಲಾ ಬಂಡೆಯನ್ನು ಕೊರೆದು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿದೆ.
ಇದಲ್ಲದೆ, ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿಯು ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ನಾಣ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಕ್ರಿಸ್ತ ಪೂರ್ವ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು ಚೀನಾ ಹಾಗೂ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಆಗಸ್ಟಸ್ ಸೀಸರ್ ಅವರ ಕಾಲದ ರೋಮ್ನೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.
ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿಯ ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣ
ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ “ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಗುಡ್ಡ, ಕಿರುಬನ ಕಲ್ಲು ಹಾಗೂ ಜೋಳಗುಡ್ಡ ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಡ್ಡಗಳನ್ನು ದೂರದಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ಅವು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿನ್ಯಾಸವೇ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ “ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ” ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ.
ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಶಾಸನ
ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಶಾಸನವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ರಾಜವಂಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ ಕದಂಬ ವಂಶದ ಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಮಯೂರವರ್ಮ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಅಪರೂಪದ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಯೂರವರ್ಮನ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 345ರಿಂದ 360ರವರೆಗೆ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಶಾಸನವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 340ರಿಂದ 345ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿರಬಹುದೆಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಈ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಮಯೂರವರ್ಮನನ್ನು “ರಾಜ” ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.
ಈ ಶಾಸನವು ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪ್ರಭಾವದೊಂದಿಗೆ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಕದಂಬರ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಮಯೂರವರ್ಮನ ಜೀವನದ ಕುರಿತು ಮಹತ್ವದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಈ ಶಾಸನದ ಕುರಿತು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1929ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ಎಂ. ಎಚ್. ಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿ, ಅದರ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಮೈಸೂರು ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.
ನಂತರ ಎಂ. ಗೋವಿಂದ ಪೈ, ಡಾ. ಪಿ. ಬಿ. ದೇಸಾಯಿ, ಡಾ. ಕೆ. ಪಿ. ಜೈಸ್ವಾಲ್ ಹಾಗೂ ಕೆ. ಎ. ನೀಲಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರು ಈ ಶಾಸನದ ಪಠನ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಕುರಿತು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮಹತ್ವದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.
ತದನಂತರ 1986ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ಎಂ. ಎಸ್. ಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಈ ಶಾಸನವನ್ನು ಮರು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ, ಅದರ ಕುರಿತು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿವರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.
ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ
ಸಂಸ್ಕೃತ
ಕದಂಬಾಣಂ ಮಯೂರವರ್ಮಣಾ
ತಟಾಕಂ ದೃಢಂಕೃತಂ ಅಭಿರುಪಂ ರ(ಚ)ಯಿತ್ವಾ
ವಾನ(ವಾ)ಸಕಂ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾ ಕುಪಣಚ(ಮಾ)
ಸರಳ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ)
ಕದಂಬ ವಂಶದ ಮಯೂರವರ್ಮನು
ಒಂದು ದೃಢವಾದ ಹಾಗೂ ಸುಂದರವಾದ ತಟಾಕ (ಕೊಳ)ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ,
ವಾನವಾಸಕ (ವನವಾಸ/ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶ)ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು ಎಂದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.
ಹುಲಿಗುಂದಿ ದೇವಾಲಯ
ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹುಲಿಗುಂದಿ, ಪರಳಗುಂದಿ, ನೆರಳಗುಂದಿ ಹಾಗೂ ಬಸವನಗುಂದಿ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಶಾಸನವು ಹುಲಿಗುಂದಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ.
ಈ ಶಾಸನವು ಬೃಹತ್ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಇಂದಿಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಪುರಾತನ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಭೈರವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಕೆರೆ
ಈ ಕೆರೆಯು ಕ್ರಿ.ಶ. 3ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದುದೆಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕೆರೆಯು ಕದಂಬ ವಂಶದ ಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಮಯೂರವರ್ಮ ಅವರ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಿ.ಶ. 4ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಯೂರವರ್ಮನು ಈ ಕೆರೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.
ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಗುಹೆ
ಈ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿರುವ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳ, ಸಭಾಂಗಣ, ಮಲಗುವ ಕೋಣೆ ಹಾಗೂ ಒಳಗಿನ ನೀರಿನ ಟ್ಯಾಂಕ್ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ನೀರಿನ ಹೊರಹರಿವು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಕೊಠಡಿಗಳಿವೆ.
ಅಂಕಲಿ ಮಠ
ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯ (ಇದನ್ನು ಅಂಕಲಿ ಮಠ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಅಂಕಲಗಿ–ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಪೂರ್ವೈತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ಪುರಾತತ್ವ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳ ತಾಣವಾಗಿದೆ.
ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಗುಹೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಶಿವಲಿಂಗವಿದೆ. ಈ ಶಿವಲಿಂಗದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಶಿವಲಿಂಗಗಳು ಹಾಗೂ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ತನ್ನ ಪ್ರಾಚೀನತೆ, ಗುಹಾ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವದಿಂದ ಇತಿಹಾಸಾಸಕ್ತರು ಹಾಗೂ ಭಕ್ತರನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
ಭೇಟಿ ನೀಡಿ