ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿಯು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಒಂದು ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಹಲವಾರು ಪುರಾತತ್ವ ಮಹತ್ವಗಳ ನಿಧಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ‘ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿಯ ದೂರಗಳು
- ಬೆಂಗಳೂರು – 203 ಕಿ.ಮೀ
- ಚಿತ್ರದುರ್ಗ – 3 ಕಿ.ಮೀ
- ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 4 ಕಿ.ಮೀ
ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಕದಂಬ ವಂಶದ ಸ್ಥಾಪಕ ದೊರೆ ಮಯೂರವರ್ಮನನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿನ ಗುಹೆಗಳು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿವೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಕಲ್ಲಿನ ಬಂಡೆಯನ್ನು ಕೊರೆದು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅಲ್ಲದೆ, ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಿಂಧೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಮಕಾಲೀನ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ನಾಣ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಕ್ರಿಸ್ತ ಪೂರ್ವ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಚೀನಾ ಹಾಗೂ ಆಗಸ್ಟಸ್ ಸೀಸರ್ ಕಾಲದ ರೋಮ್ನೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು ವ್ಯಾಪಾರಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.
ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿಯ ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣ
ಈ ಸ್ಥಳವು ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ‘ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಗುಡ್ಡ, ಕಿರುಬನ ಕಲ್ಲು ಹಾಗೂ ಜೋಳ ಗುಡ್ಡ ಎಂಬ ಈ ಮೂರು ಗುಡ್ಡಗಳನ್ನು ದೂರದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಅವುಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಶಾಸನ
ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಶಾಸನವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಶಾಸನವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ರಾಜವಂಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ ಕದಂಬ ವಂಶದ ಸ್ಥಾಪಕ ರಾಜ ಮಯೂರವರ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಅಪರೂಪದ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ.
ಮಯೂರವರ್ಮನ ಆಡಳಿತಾವಧಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 345ರಿಂದ 360ರವರೆಗೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಶಾಸನವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 340ರಿಂದ 345ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಡಿಸಿರಬಹುದೆಂದು ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಕಾರಣ, ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಮಯೂರವರ್ಮನನ್ನು “ರಾಜ” ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿಲ್ಲ.
ಈ ಶಾಸನವು ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ (ಸಂಸ್ಕೃತ ಪ್ರಭಾವದೊಂದಿಗೆ) ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಶಾಸನದ ಕುರಿತು ಮೊದಲಾಗಿ 1929ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ಎಂ. ಎಚ್. ಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿ, ಅದರ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಮೈಸೂರು ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.
ನಂತರ, ಆ ಲೇಖನದ ಕುರಿತು ಎಂ. ಗೋವಿಂದ ಪೈ, ಡಾ. ಪಿ. ಬಿ. ದೇಸಾಯಿ, ಡಾ. ಕೆ. ಪಿ. ಜೈಸ್ವಾಲ್ ಹಾಗೂ ನೀಲಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಸೂಚಿಸಿದರು.
ಮುಂದೆ 1986ರಲ್ಲಿ ಎಂ. ಎಸ್. ಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಈ ಶಾಸನದ ಕುರಿತು ಮರು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ
ಸಂಸ್ಕೃತ
ಕದಂಬಾಣಂ ಮಯೂರವರ್ಮಣಾ
ತಟಾಕಂ ದೃಢಂಕೃತಂ ಅಭಿರುಪಂ ರ(ಚ)ಯಿತ್ವಾ
ವಾನ(ವಾ)ಸಕಂ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾ ಕುಪಣಚ(ಮಾ)
ಸರಳ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ)
ಕದಂಬ ವಂಶದ ಮಯೂರವರ್ಮನು
ಒಂದು ದೃಢವಾದ ಹಾಗೂ ಸುಂದರವಾದ ತಟಾಕ (ಕೊಳ)ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ,
ವಾನವಾಸಕ (ವನವಾಸ/ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶ)ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು ಎಂದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.
ಹುಲಿಗುಂದಿ ದೇವಾಲಯ
ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಹುಲಿಗುಂದಿ, ಪರಳಗುಂದಿ, ನೆರಳಗುಂದಿ ಮತ್ತು ಬಸವನಗುಂದಿ. ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಶಾಸನವು ಹುಲಿಗುಂದಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿದೆ.
ಈ ಶಾಸನವು ಒಂದು ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಅಚ್ಚಳಿಯಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಭೈರವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವೆಂದು ಸಹ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಕೆರೆ
ಈ ಕೆರೆಯು ಕ್ರಿ.ಶ. 3ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ. ಈ ಕೆರೆ ಕದಂಬ ವಂಶದ ಮಯೂರವರ್ಮನ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಕದಂಬ ವಂಶದ ಮಯೂರವರ್ಮನು ಕ್ರಿ.ಶ. 4ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾನೆಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಗುಹೆ
ಈ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗವಿರುವ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳ, ಸಭಾಂಗಣ, ಮಲಗುವ ಕೋಣೆ ಹಾಗೂ ಒಳಗಿನ ಟ್ಯಾಂಕ್ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ನೀರಿನ ಹೊರಹರಿವು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಕೋಣೆಗಳಿವೆ.
ಅಂಕಲಿ ಮಠ
ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯ (ಇದನ್ನು ಅಂಕಲಿ ಮಠ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಅಂಕಲಗಿ–ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಪೂರ್ವೈತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾತತ್ವ ಮಹತ್ವದ ತಾಣವಾಗಿದೆ.
ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಗುಹೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಶಿವಲಿಂಗವಿದೆ. ಈ ಶಿವಲಿಂಗದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಲಿಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಲಿಂಗಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ.
ಭೇಟಿ ನೀಡಿ