ಗುಂಬಜ್-ಇ-ಶಾಹಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಮಾಧಿ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಭವ್ಯ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರು ತಮ್ಮ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ಸಮಾಧಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 1782–1784ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.
ಕ್ರಿ.ಶ. 1799ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಅಂತಿಮ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವೀರಮರಣ ಹೊಂದಿದ ಬಳಿಕ, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರನ್ನೂ ಇದೇ ಸಮಾಧಿ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರು.
ಈ ಸಮಾಧಿ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಸಮಾಧಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಫಖ್ರ್-ಉನ್-ನಿಸಾ (ಫಕ್ರುನ್ನಿಸಾ ಬೇಗಂ) ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮೂರು ಸಮಾಧಿಗಳು ಗುಂಬಜ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದಿವೆ.
ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಗುಂಬಜ್-ಇ-ಶಾಹಿನ ದೂರಗಳು
- ಬೆಂಗಳೂರು – 125 ಕಿ.ಮೀ
- ಮಂಡ್ಯ – 27 ಕಿ.ಮೀ
- ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ – 4 ಕಿ.ಮೀ
- ಮೈಸೂರು – 15 ಕಿ.ಮೀ
- ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 6 ಕಿ.ಮೀ
- ಮೈಸೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ – 34 ಕಿ.ಮೀ
ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿರುವ ಗುಂಬಜ್-ಇ-ಶಾಹಿಯು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 9:00ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30ರವರೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.
ಈ ಸಮಾಧಿ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಸುಂದರವಾದ ಸೈಪ್ರೆಸ್ ಉದ್ಯಾನದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು, ಪರ್ಷಿಯಾ, ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಟರ್ಕಿ, ಕಾಬೂಲ್ ಹಾಗೂ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಾರಿಷಸ್ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಹೂವಿನ ಗಿಡಗಳು ಮತ್ತು ಮರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸಮಾಧಿಯ ಮೂಲ ಕೆತ್ತನೆಯ ಮರದ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ನಂತರ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಂಡನ್ನ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಮತ್ತು ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಗಿರುವ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಎಬೊನಿ (ಕರಿಮರ)ದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ದಂತದ ಅಲಂಕಾರದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಲಾರ್ಡ್ ಡಾಲ್ಹೌಸಿ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು.
ಗುಂಬಜ್-ಇ-ಶಾಹಿಯು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದು, ಬಿಜಾಪುರ ಶೈಲಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ತಂತ್ರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದೆ. ಉದ್ಯಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಸಮಾಧಿಯ ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ 36 ಕಪ್ಪು ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಂಬಗಳು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ. ಬಾಗಿಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕಿಟಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ಸುಂದರ ಜಾಲರಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಒಳಗಿನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಹುಲಿಯ ಪಟ್ಟೆ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಹಾಗೂ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸಮಾಧಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಅವರ ಸಮಾಧಿ, ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಫಖ್ರ್-ಉನ್-ನಿಸಾ (ಫಕ್ರುನ್ನಿಸಾ ಬೇಗಂ) ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಸಮಾಧಿ ಇದೆ. ಸಮಾಧಿ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಕುಟುಂಬದ ಅನೇಕ ಸದಸ್ಯರ ಸಮಾಧಿಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
ಕ್ರಿ.ಶ. 1799ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಅಂತಿಮ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವೀರಮರಣ ಹೊಂದಿದ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೈನಿಕ ಗೌರವದೊಂದಿಗೆ ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಗ್ರೆನೇಡಿಯರ್ ಪಡೆಯ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸೈನಿಕರು ಅವರ ಪಾರ್ಥಿವ ಶರೀರವನ್ನು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ದರು. ಅವರ ಪುತ್ರ ಅಬ್ದುಲ್ ಖಾಲಿಕ್ ಮುಖ್ಯ ಶೋಕಾಚರಣೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಅಂತಿಮ ನಮನ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.
ಹೊರಗಿನ ವರಾಂಡಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಲ್ತಾನ್ ಬೇಗಂ (ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಸಹೋದರಿ), ಫಾತಿಮಾ ಬೇಗಂ (ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಪುತ್ರಿ), ಶಾಹ್ಜಾದಿ ಬೇಗಂ (ಶಿಶು ಪುತ್ರಿ), ಸೈಯದ್ ಶಹಬಾಜ್ (ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಅಳಿಯ), ಮೀರ್ ಮಹಮೂದ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಹಾಗೂ ಅವರ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ಸಮಾಧಿಗಳಿವೆ. ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಸಾಕು ತಾಯಿ ಮದೀನಾ ಬೇಗಂ ಅವರ ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನ ಸಮಾಧಿಯೂ ಇದೆ.
ವರಾಂಡಾದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಿಲ್ಲ. ಎರಡನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 14 ಸಮಾಧಿಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 8 ಮಹಿಳೆಯರ ಹಾಗೂ 6 ಪುರುಷರ ಸಮಾಧಿಗಳಿವೆ. ಮೂರನೇ ಸಾಲಿನ 14 ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ 9 ಮಹಿಳೆಯರ ಹಾಗೂ 5 ಪುರುಷರ ಸಮಾಧಿಗಳಿದ್ದು, ಕೂರ್ಗ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟ ನವಾಬ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ರಜಾ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯೂ ಸೇರಿದೆ. ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ಅನೇಕ ಸಮಾಧಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಾಮಫಲಕಗಳಿವೆ.
ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಲಾರ್ಡ್ ಡಾಲ್ಹೌಸಿ ಅವರು ನೀಲಗಿರಿಗೆ ತೆರಳುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗುಂಬಜ್-ಇ-ಶಾಹಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. 1855ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಈ ಸ್ಮಾರಕದ ನವೀಕರಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಹೊಸ ಬಾಗಿಲುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನೂ ಭರಿಸಿದರು. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಈ ಸ್ಮಾರಕದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
ಭೇಟಿ ನೀಡಿ