ಗುಂಬಜ್-ಇ-ಶಾಹಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ

ಗುಂಬಜ್-ಇ-ಶಾಹಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಾಧಿ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಉದ್ಯಾನವನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮಾಧಿಯಾಗಿದ್ದು, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನು ತನ್ನ ಪೋಷಕರ ಸಮಾಧಿಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲು 1782–84ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 1799ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಮುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ ನಂತರ, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು.

ಈ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ (ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗ), ಅವರ ತಂದೆ ಹೈದರ್ ಅಲಿ (ಮಧ್ಯಭಾಗ) ಹಾಗೂ ಅವರ ತಾಯಿ ಫಖ್ರ್-ಉನ್-ನಿಸಾ (ಪೂರ್ವ ಭಾಗ) ಅವರ ಸಮಾಧಿಗಳು ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ.

ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಗುಂಬಜ್-ಇ-ಶಾಹಿನ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 125 ಕಿ.ಮೀ
ಮಂಡ್ಯ – 27 ಕಿ.ಮೀ
ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ – 4 ಕಿ.ಮೀ
ಮೈಸೂರು – 15 ಕಿ.ಮೀ
ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 6 ಕಿ.ಮೀ
ಮೈಸೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ – 34 ಕಿ.ಮೀ

ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಗುಂಬಜ್ ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 9:00 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:30ರವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.

ಈ ಸಮಾಧಿಯು ಸೈಪ್ರೆಸ್ ಉದ್ಯಾನದೊಂದಿಗೆ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು, ಪರ್ಷಿಯಾ, ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಟರ್ಕಿ, ಕಾಬೂಲ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಾರಿಷಸ್ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಹೂವಿನ ಮರಗಳು ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಸಮಾಧಿಯ ಮೂಲ ಕೆತ್ತಿದ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಈಗ ಲಂಡನ್‌ನ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಮತ್ತು ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಎಬೊನಿಯ ಮರದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿ ದಂತದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಲಾರ್ಡ್ ಡಾಲ್ಹೌಸಿ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದರು.

ಗುಂಬಜ್ ಅನ್ನು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಬಿಜಾಪುರ್ ಶೈಲಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದು ಎತ್ತರದ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಕೆತ್ತಿದ 36 ಕಪ್ಪು ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಂಬಗಳು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ. ಬಾಗಿಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕಿಟಕಿಗಳು ಅದೇ ಕಪ್ಪು ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ಜಾಲರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಒಳಗಿನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಹುಲಿ ಪಟ್ಟೆಗಳು ಹಾಗೂ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಚಿತ್ರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸಮಾಧಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಮಾಧಿ ಹೈದರ್ ಅಲಿಯದ್ದಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ತಾಯಿ ಫಖ್ರ್-ಉನ್-ನಿಸಾರ ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಸಮಾಧಿಯಿದೆ. ಸಮಾಧಿಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನವನದೊಳಗೆ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಅನೇಕ ಸಂಬಂಧಿಕರ ಸಮಾಧಿಗಳಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಾಧಿ ಶಾಸನಗಳು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿವೆ.

ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೈನಿಕ ಗೌರವ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಗ್ರೆನೇಡಿಯರ್ ವಿಭಾಗದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಪಾರ್ಥಿವ ಶರೀರವನ್ನು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ಮುಖ್ಯ ಸಂತಾಪವನ್ನು ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಪುತ್ರ ಅಬ್ದುಲ್ ಖಾಲಿಕ್ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ನಂತರ ಕೆಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಅಂತಿಮ ನಮನ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

ಹೊರಗಿನ ವರಾಂಡಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಲ್ತಾನ್ ಬೇಗಂ (ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸಹೋದರಿ), ಫಾತಿಮಾ ಬೇಗಂ (ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಮಗಳು), ಶಾಹಝಾದಿ ಬೇಗಂ (ಶಿಶು ಮಗಳು), ಸೈಯದ್ ಶಹಬಾಜ್ (ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಅಳಿಯ), ಮಿರ್ ಮಹಮೂದ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಹಾಗೂ ಅವರ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ಸಮಾಧಿಗಳು ಇವೆ. ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸಾಕು ತಾಯಿ ಮದೀನಾ ಬೇಗಂ ಅವರ ಕಪ್ಪು ಸಮಾಧಿಯಿದೆ.

ವರಾಂಡಾದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿಗಳು ಇವೆ. ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಾಮಫಲಕಗಳಿಲ್ಲ. ಎರಡನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 14 ಸಮಾಧಿಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 8 ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು 6 ಪುರುಷರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಮೂರನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 14 ಸಮಾಧಿಗಳಿದ್ದು, 9 ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು 5 ಪುರುಷರ ಸಮಾಧಿಗಳಿವೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಕೂರ್ಗ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟ ನವಾಬ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ರಜಾ ಅಲಿ ಖಾನ್ (ಬಾನ್ ಕಿ ನವಾಬ್) ಅವರ ಸಮಾಧಿಯೂ ಸೇರಿದೆ. ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲೂ ಎರಡೂ ಲಿಂಗಗಳ ಅನೇಕ ಸಾಲುಗಳ ಸಮಾಧಿಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮಾತ್ರ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಲಾರ್ಡ್ ಡಾಲ್ಹೌಸಿ ಅವರು ನೀಲಗಿರಿಗೆ ತೆರಳುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗುಂಬಜ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. 1855ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಗುಂಬಜ್‌ನ ನವೀಕರಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿದ್ದು, ಬದಲಿ ಬಾಗಿಲುಗಳ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸಹ ಭರಿಸಿದರು. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.