ಕರ್ನಲ್ ಬೈಲಿಯ ಕತ್ತಲಕೋಣೆ (ಡಂಜಿಯನ್) ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬಂದೀಖಾನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಕೋಟೆ ಸಂಕೀರ್ಣದೊಳಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಈ ಭೂಗತ ಕತ್ತಲಕೋಣೆಯನ್ನು 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಗಾರ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಆಂಗ್ಲ–ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧಬಂಧಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಕರ್ನಲ್ ಬೈಲಿಯ ಕತ್ತಲಕೋಣೆಯ ದೂರಗಳು
- ಬೆಂಗಳೂರು – 125 ಕಿ.ಮೀ
- ಮಂಡ್ಯ – 26 ಕಿ.ಮೀ
- ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ – 2 ಕಿ.ಮೀ
- ಮೈಸೂರು – 16 ಕಿ.ಮೀ
- ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 1 ಕಿ.ಮೀ
- ಮೈಸೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ – 34 ಕಿ.ಮೀ
ಈ ಕತ್ತಲಕೋಣೆಗೆ ಕರ್ನಲ್ ಬೈಲಿಯ ಕತ್ತಲಕೋಣೆ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿರುವುದು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಕರ್ನಲ್ ವಿಲಿಯಂ ಬೈಲಿ ಅವರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಂಧಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಲ್ಲ.
ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕತ್ತಲಕೋಣೆಯು ಗುಂಬಜ್-ಇ-ಶಾಹಿ (ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಸಮಾಧಿ ಸಂಕೀರ್ಣ) ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
1761ರಿಂದ 1799ರವರೆಗೆ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರು ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಸೈನಿಕರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಯುದ್ಧ ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಿಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಭೂಗತ ಬಂದೀಖಾನೆ ಇದಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಕೋಟೆಗೋಡೆಯ ಸಮೀಪ, ಶ್ರೀರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.
1780ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪೊಲ್ಲಿಲೂರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಎರಡನೇ ಆಂಗ್ಲೋ–ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದ ವೇಳೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆಗೆ ಕರ್ನಲ್ ವಿಲಿಯಂ ಬೈಲಿ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆ ಸೋಲನುಭವಿಸಿತು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕರ್ನಲ್ ಬೈಲಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನಿಕರು ಯುದ್ಧ ಕೈದಿಗಳಾಗಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರನ್ನು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದು ಈ ಕತ್ತಲಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕರ್ನಲ್ ಬೈಲಿ ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಬಂಧನದಲ್ಲಿದ್ದರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ರಂಧ್ರಗಳಿಗೆ ಸರಪಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಕರ್ನಲ್ ಬೈಲಿ ಅವರು 1782ರ ನವೆಂಬರ್ 13ರಂದು ನಿಧನರಾದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ಕತ್ತಲಕೋಣೆಗೆ ಅವರ ಹೆಸರೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು.
ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಭೂಗತ ಕತ್ತಲಕೋಣೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟಿಗೆ, ಕಲ್ಲು ಹಾಗೂ ಸುಣ್ಣದ ಗಾರೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಸಮಾನ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಕಮಾನುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಮಾನುಗಳು ಮಸೀದಿಯ ಕಮಾನುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಲ್ಬಸ್ (Bulbous) ಆಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ರಚನೆಯಿಂದ ಕೈದಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ಣ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಬಂದೀಖಾನೆಯು ಸುಮಾರು 100 ಅಡಿ ಉದ್ದ ಮತ್ತು 40 ಅಡಿ ಅಗಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕೋಟೆಗೋಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ವೇದಿಕೆಯಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲಿರುವ ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಕ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ನೆಲಮಟ್ಟದಿಂದ ಕೆಲವು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಈ ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳಿಗೆ ಸರಪಳಿಗಳಿಂದ ಬಂಧಿಸಿ, ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಮಟ್ಟದವರೆಗೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ವಿವರಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳಿಂದಲೂ ಸ್ಪಷ್ಟ ದೃಢೀಕರಣ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಭೇಟಿ ನೀಡಿ