ರಾಯ ಗೋಪುರವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಾಂಡವಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಮೇಲುಕೋಟೆಯ ಒಂದು ಪುರಾತನ ಸ್ತಂಭವಾಗಿದೆ. ರಾಯ ಗೋಪುರವು ಮೇಲುಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಂತಿರುವ ಸ್ತಂಭವಾಗಿದೆ. ರಾಯಗೋಪುರವು ಬಹುಶಃ 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಪೂರ್ಣ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ.
ರಾಯ ಗೋಪುರವು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 137 ಕಿ.ಮೀ, ಮಂಡ್ಯ ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 39 ಕಿ.ಮೀ, ಮೈಸೂರು ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 47 ಕಿ.ಮೀ, ಹಾಸನದಿಂದ ಸುಮಾರು 88 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಪಾಂಡವಪುರ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವು ಸಮೀಪದ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ರಾಯ ಗೋಪುರದಿಂದ ಕೇವಲ 29 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ
ರಾಯಗೋಪುರವು ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯ ಸುಂದರ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅರ್ಧ ನಿರ್ಮಿತ ಗೋಪುರವಾಗಿದ್ದು, ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಭವ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇವಾಲಯದ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನ ಪ್ರವೇಶ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದೆ. ಈ ರಚನೆಯು ನಾಲ್ಕು ಎತ್ತರದ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಪೂರ್ಣ ಗೋಪುರವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ “ಗೋಪುರ” ಎಂಬ ಪದವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ “ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರ” ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಗೋಪುರದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗಿರುವ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಗಳು ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿವೆ. ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದ್ದು, ಸಾಹಸಪ್ರಿಯರು ಗೋಪುರದ ತುದಿಯನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತು ನೋಡಿದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೇಲುಕೋಟೆಯ ಮನಮೋಹಕ ನೋಟವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ರಚನೆ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 3,589 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
ರಾಯಗೋಪುರವು ಮೇಲುಕೋಟೆಯ ಅಕ್ಕ–ತಂಗಿ ಕೊಳದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಚೆಲುವನಾರಾಯಣಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಬೆಟ್ಟದ ಹಸಿರು ಹಾಗೂ ರಮಣೀಯ ಪರಿಸರದ ಮಧ್ಯೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಗೋಪುರವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ಆನೆಯ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಅದರ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ಗಂಟೆಗಳು ಹಾಗೂ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಯೋಗ ನರಸಿಂಹನ ಪ್ರತಿಮೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ರಾಯಗೋಪುರವನ್ನು ಭವ್ಯವಾದ ಕಲ್ಲಿನ ಮಂಟಪದಂತೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
ರಾಯಗೋಪುರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣವೂ ನಡೆದಿದೆ. 14ನೇ ಶತಮಾನದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಕ್ರಮಣಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ರಾಯಗೋಪುರವು ಮೇಲುಕೋಟೆಯ ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನ ಮತ್ತು ರಮಣೀಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಮಹತ್ವದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ.
ಭೇಟಿ ನೀಡಿ