ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಕೋಟೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು ಅನೇಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಆಕರ್ಷಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಹತ್ತರವಾದ ಇತಿಹಾಸಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಕೋಟೆಯ ದೂರಗಳು
- ಬೆಂಗಳೂರು – 130 ಕಿ.ಮೀ
- ಮಂಡ್ಯ – 26 ಕಿ.ಮೀ
- ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ – 300 ಮೀ
- ಮೈಸೂರು – 16 ಕಿ.ಮೀ
- ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 2 ಕಿ.ಮೀ
- ಮೈಸೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ – 33 ಕಿ.ಮೀ
ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಕೋಟೆಯನ್ನು 1454ರಲ್ಲಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ್ ವಂಶದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. 1654ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.
ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಗೆ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಲವರ್ಧನೆಗಳು ನಡೆದವು. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ತೀವ್ರ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದರು. ಕೋಟೆಯು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಮೂರು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಕಾವೇರಿ ನದಿ ಕೋಟೆಗೆ ಸಹಜ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನದಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಆವರಿಸಿದೆ. 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಭದ್ರಪಡಿಸಲಾಯಿತು.
ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಲಾಲ್ ಮಹಲ್ ಹಾಗೂ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಅರಮನೆ ಇದ್ದವು. ಆದರೆ 1799ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಏಳು ಅರಮನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಎರಡು ಬಂದೀಖಾನೆಗಳು (ಕತ್ತಲಕೋಣೆಗಳು) ಇದ್ದವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಒಡೆಯರ್ ವಂಶದವರು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಮೈಸೂರಿನಿಂದ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿ, ಕೋಟೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ಚಿಕ್ಕ ದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರ್ (1673–1704) ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆದವು. ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ (1734–1766) ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸೈನಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿತು; ನಂತರ ಅದರ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಅವರ ಕೈಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರವಾಯಿತು.
1757ರಲ್ಲಿ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಮರಾಠರ ದಾಳಿಯಿಂದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡರೂ, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಮರುಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.
1782ರಲ್ಲಿ ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ನಿಧನದ ನಂತರ ಅವರ ಪುತ್ರ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಕೋಟೆಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಭದ್ರಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಹಲವು ಬಾರಿ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದವು. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಫ್ರೆಂಚರೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, ನೆರವಿಗಾಗಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದಿದ್ದರು ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದೆ.
ಕೊನೆಗೆ, ಹಲವು ಯುದ್ಧಗಳ ನಂತರ 1799ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಲ್ ಆರ್ಥರ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ ನೇತೃತ್ವದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದವು (ನಾಲ್ಕನೇ ಆಂಗ್ಲೋ–ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ). ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಹುತಾತ್ಮರಾದರು.
ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಒಡೆಯರ್ ವಂಶದವರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆಡಳಿತವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಮಾರ್ಕ್ವೆಸ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅವರ ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಉಂಗುರವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಯುದ್ಧದ ವಿಜಯ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಭೇಟಿ ನೀಡಿ