ವೇಣುಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ

ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಕನ್ನಂಬಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಇದು ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅದ್ಭುತ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದೇ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೋಮನಾಥಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವೂ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದೆ.

ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ನಂತರ ಈ ದೇವಾಲಯವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತು. ನಂತರ ಶ್ರೀ ಹರಿ ಖೋಡೆ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಖೋಡೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿತು.

ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ದೇವಾಲಯವು ತನ್ನ ಮೂಲ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಲನ್ನೂ ಸಂಖ್ಯೆ ನೀಡಿ ಗುರುತಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಗಣಕೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಿ, ಮೂಲ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

KRS ವೇಣುಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿದ ದೇವಾಲಯ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 146 ಕಿ.ಮೀ
ಮಂಡ್ಯ – 42 ಕಿ.ಮೀ
ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ – 23 ಕಿ.ಮೀ
ಮೈಸೂರು – 30 ಕಿ.ಮೀ
ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 20 ಕಿ.ಮೀ
ಮೈಸೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ – 42 ಕಿ.ಮೀ

ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೋಮನಾಥಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ (KRS) ಸಮೀಪದ ಹೊಸ ಕನ್ನಂಬಾಡಿಯಲ್ಲಿ, ಜಲಾಶಯದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದಂತಹ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮೂಲ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಹಳೆಯ ಕನ್ನಂಬಾಡಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿತ್ತು.

ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಯೋಜನೆಯನ್ನು 1909ರಲ್ಲಿ ಸರ್ ಎಂ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯರು ರೂಪಿಸಿದರು. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕನ್ನಂಬಾಡಿ ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮುಳುಗಡೆಯಾದವು. ಮೈಸೂರಿನ ಅಂದಿನ ರಾಜರಾದ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ನಾಲ್ಕನೇ ಅವರು ಸ್ಥಳಾಂತರಿತರಿಗೆ ಹೊಸ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ “ಹೊಸ ಕನ್ನಂಬಾಡಿ” ಎಂದು ಹೆಸರು ನೀಡಿದರು. ಮುಳುಗಡೆಯ ಮೊದಲು, ದನ-ಕರುಗಳ ನಡುವೆ ಕೊಳಲು ನುಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ಮೂಲ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಸ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.

KRS ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ, ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದ್ದ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಜೊತೆಗೆ ಕೆನ್ನೇಶ್ವರ (ಈಶ್ವರ) ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಕಾಳಮ್ಮ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಲಾಯಿತು. 1930ರ ವೇಳೆಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಮೊದಲ ಹಂತ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡು, ಈ ಮೂರು ದೇವಾಲಯಗಳೂ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವು. ಆದರೆ ಜಲಾಶಯದ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ದೇವಾಲಯದ ಅವಶೇಷಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುತ್ತಿದ್ದವು.

ಸುಮಾರು 70 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಈ ದೇವಾಲಯವು ನೀರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು. ನಂತರ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಲೋಕೋಪಕಾರಿ ಶ್ರೀ ಹರಿ ಖೋಡೆ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಖೋಡೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿತು. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಮೈಸೂರಿನ ಮಧುವನ ಪಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಹೊಸ ಕನ್ನಂಬಾಡಿ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಮನವಿಯ ಮೇರೆಗೆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಅವರ ಗ್ರಾಮ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಯೋಜನೆಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸುಮಾರು ₹2.5 ಕೋಟಿ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಯಿತು.

ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವು ಮೇ 2003ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ 2011ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಈ ಮಹತ್ವದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂಲ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಲನ್ನೂ ಸಂಖ್ಯೆ ನೀಡಿ ಗುರುತಿಸಿ, ಗಣಕೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ತಂಡವು ದೇವಾಲಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಚನೆಯನ್ನು ವೀಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿ, 16,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿತು.

ನಂತರ, ಮೂಲ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಲನ್ನೂ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ಹೊಸ ಕನ್ನಂಬಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅದೇ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ತಜ್ಞರೂ ಸಹ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಮೂಲ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಸುಮಾರು 50 ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು.