ವೇಣುಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ

ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಕನ್ನಂಬಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಇದು ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅದ್ಭುತ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದೇ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೋಮನಾಥಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವೂ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ ಈ ದೇವಾಲಯವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತು. ನಂತರ ಶ್ರೀ ಹರಿ ಖೋಡೆ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಖೋಡೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಹಾಗೂ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿತು.

ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ಈ ದೇವಾಲಯವು ತನ್ನ ಮೂಲ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಲನ್ನೂ ಸಂಖ್ಯೆಗೊಳಿಸಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಗಣಕೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಿ, ಮೂಲ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

KRS ವೇಣುಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿದ ದೇವಾಲಯ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 146 ಕಿ.ಮೀ
ಮಂಡ್ಯ – 42 ಕಿ.ಮೀ
ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ – 23 ಕಿ.ಮೀ
ಮೈಸೂರು – 30 ಕಿ.ಮೀ
ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 20 ಕಿ.ಮೀ
ಮೈಸೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ – 42 ಕಿ.ಮೀ

ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೋಮನಾಥಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯದ ಸಮಕಾಲೀನ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ (KRS) ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಸಮೀಪದ ಹೊಸ ಕನ್ನಂಬಾಡಿಯಲ್ಲಿ, ಜಲಾಶಯದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದಂತಹ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮೂಲ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಹಳೆಯ ಕನ್ನಂಬಾಡಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿತ್ತು.

ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಯೋಜನೆಯನ್ನು 1909ರಲ್ಲಿ ಸರ್ ಎಂ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯರು ರೂಪಿಸಿದರು. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕನ್ನಂಬಾಡಿ ಗ್ರಾಮ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮುಳುಗಡೆಯಾದವು. ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಂದಿನ ಮಹಾರಾಜರಾದ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ IV ಅವರು ಸ್ಥಳಾಂತರಿತರಿಗೆ ಹೊಸ ಗ್ರಾಮ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿ, ಅದನ್ನು “ಹೊಸ ಕನ್ನಂಬಾಡಿ” ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ಮುಳುಗಡೆಯ ಮೊದಲು, ದನ-ಕರುಗಳ ನಡುವೆ ಕೊಳಲು ನುಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ರೂಪವಾದ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ಮೂಲ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಸ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.

KRS ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ, ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದ್ದ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಜೊತೆಗೆ ಕೆನ್ನೇಶ್ವರ (ಈಶ್ವರ) ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಕಾಳಮ್ಮ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಲಾಯಿತು. 1930ರ ವೇಳೆಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಮೊದಲ ಹಂತ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ ಈ ಮೂರು ದೇವಾಲಯಗಳೂ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವು. ಆದರೆ ಜಲಾಶಯದ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಅವುಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು.

ಸುಮಾರು 70 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಈ ದೇವಾಲಯವು ನೀರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಿತು. ನಂತರ ಉದ್ಯಮಿ ಹಾಗೂ ಲೋಕೋಪಕಾರಿ ಶ್ರೀ ಹರಿ ಖೋಡೆ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಖೋಡೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿತು. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಮೈಸೂರಿನ ಮಧುವನ ಪಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಇದ್ದರೂ, ಹೊಸ ಕನ್ನಂಬಾಡಿ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಮನವಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಅವರ ಗ್ರಾಮ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸುಮಾರು ₹2.5 ಕೋಟಿ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಯಿತು.

ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವು ಮೇ 2003ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ 2011ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂಲ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಲನ್ನೂ ಸಂಖ್ಯೆಗೊಳಿಸಿ ಗುರುತಿಸಿ ಗಣಕೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ತಂಡವು ದೇವಾಲಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಚನೆಯನ್ನು ವೀಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿ, 16,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿತು.

ನಂತರ ಮೂಲ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಲನ್ನೂ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ಹೊಸ ಕನ್ನಂಬಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅದೇ ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ತಜ್ಞರೂ ಸಹ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಮೂಲ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಸುಮಾರು 50 ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು.