ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೋಲಾರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕೋಲಾರ ನಗರದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ 14ನೇ ಶತಮಾನದ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ಭವ್ಯ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಶಿವನ ಒಂದು ರೂಪವಾದ ಶ್ರೀ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ ಅದ್ಭುತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಹಾಗೂ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ.
ಕೋಲಾರ ಶ್ರೀ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ದೂರಗಳು
- ಬೆಂಗಳೂರು – 72 ಕಿ.ಮೀ
- ಕೋಲಾರ – 1 ಕಿ.ಮೀ
- ಕೋಲಾರ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 2 ಕಿ.ಮೀ
- ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ – 70 ಕಿ.ಮೀ
ದ್ರಾವಿಡ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿರುವ ಭವ್ಯ ಗೋಪುರವು, ಅದರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಚೋಳರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.
ದೇವಾಲಯವು ಗರ್ಭಗೃಹ, ವಿಶಾಲ ಸುಕನಾಸಿ, ನವರಂಗ ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮುಖಮಂಟಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮುಚ್ಚಿದ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿವೆ. ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಅಧಿಷ್ಠಾನವು ಪಾದ, ಅಧೋಕುಮುದ, ತ್ರಿಪಟ್ಟ ಕುಮುದ, ಕಂಠ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಂದು ಅಧೋಕುಮುದ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅಧೋಕುಮುದದ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು, ಆಟವಾಡುತ್ತಿರುವ ಕುಬ್ಜರು ಹಾಗೂ ಮುಂಗಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಸಿಂಹಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಹೊಕ್ಕ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅರ್ಧಕಂಬಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಗರ್ಭಗೃಹದ ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೂರು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತೆಳುವಾದ ಅರ್ಧಕಂಬಗಳು ಹಾಗೂ ಚಿಕ್ಕ ಗೋಪುರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೇವಕೋಷ್ಟಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಮುಖಮಂಟಪದ ಕಂಬಗಳ ಬೋಧಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.
ದೇವಾಲಯದ ನೈರುತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕರಿಯ ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಲ್ಯಾಣಮಂಟಪವಿದ್ದು, ಇದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಜಟಿಲ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಿದ್ದು, ಎರಡೂ ಗರ್ಭಗೃಹಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ಶಿಖರಗಳಿವೆ. ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಯಾಗಶಾಲೆಯಿದೆ.
ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣವು ಬಲಿಷ್ಠ ಪ್ರಕಾರಗೋಡೆಗಳು, ಕಲ್ಯಾಣಮಂಟಪ, ಬೃಹತ್ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮುಖಮಂಟಪ ಹಾಗೂ ವಸಂತಮಂಟಪವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕಲ್ಯಾಣಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 64 ಕಂಬಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು 16 ಮುಖಗಳ (ಷೋಡಶಭುಜ) ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಪುರುಷರು, ಕುದುರೆಸವಾರರು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ನುಣುಪಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.
ಕಲ್ಯಾಣಮಂಟಪದ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರವು ಗಾರೆ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ದೇವಾಲಯದ ಒಂದು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಟ ಅಚ್ಚುತರಾಯರ ಕಾಲದ ಶಿಲಾಶಾಸನವೂ ಇದೆ.
ಈ ಭವ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ವಿಜಯನಗರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ನಂದಿಯ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪವಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಶೈಲಿಯ ‘ಕಲ್ಯಾಣಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಶಾಲ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಪುಷ್ಕರಣಿಯೂ ಇದ್ದು, ಇದು ದೇವಾಲಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸ
ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳನಿಗೆ ಊಟ ಮಾಡುವಾಗ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಹುಳುಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗತೊಡಗಿತು. ಇದರಿಂದ ಅವನು ತೀವ್ರ ಚಿತ್ತವ್ಯಾಕುಲತೆಗೆ ಒಳಗಾದನು.
ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳನು ಮಹಾನ್ ಶಿವಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶಿವನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ತನ್ನ ಸಂಕಟವನ್ನು ನಿವೇದಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆಗ ಶಿವನು, “ನಿನ್ನ ಚಿತ್ತವ್ಯಾಕುಲತೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ದೊರಕಬೇಕಾದರೆ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸು,” ಎಂದು ದೈವಿಕ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದನೆಂದು ಸ್ಥಳಪುರಾಣ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅದರಂತೆ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳನು ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.
ಭೇಟಿ ನೀಡಿ