ಕಾವೇರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ

ಕಾವೇರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಡ್ಯ, ಚಾಮರಾಜನಗರ ಮತ್ತು ರಾಮನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಸಂರಕ್ಷಿತ ವನ್ಯಜೀವಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು 1987ರ ಜನವರಿ 14ರಂದು ಸುಮಾರು 510 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಸುಮಾರು 1,027 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕಾವೇರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 224 ಕಿ.ಮೀ
ಚಾಮರಾಜನಗರ – 132 ಕಿ.ಮೀ
ಮೈಸೂರು – 154 ಕಿ.ಮೀ
ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ – 92 ಕಿ.ಮೀ
ಚಾಮರಾಜನಗರ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 132 ಕಿ.ಮೀ
ಮೈಸೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ – 160 ಕಿ.ಮೀ

ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ 125 ಮೀಟರ್‌ನಿಂದ 1,514 ಮೀಟರ್‌ವರೆಗೆ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ‘ಪೊನ್ನಾಚಿ ಬೆಟ್ಟ’ವು ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಗಳು ಪೂರ್ವಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡಿದ್ದು, ಕಾವೇರಿ ನದಿ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವದತ್ತ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.

ಕಾವೇರಿ ನದಿಯು ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಗೂ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸುಮಾರು 73 ಕಿ.ಮೀ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಗಡಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ. ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ನದಿ ತೀರ ಪ್ರದೇಶವು ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ; ನದಿ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಸುಮಾರು 101 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.

ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಗೇನಕಲ್ ಜಲಪಾತ, ಮೇಕೆದಾಟು ಹಾಗೂ ಕಾವೇರಿ–ಅರ್ಕಾವತಿ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮವಾದ ಸಂಗಮ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಮುತ್ತತ್ತಿ ಆಂಜನೇಯ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಭೀಮೇಶ್ವರಿ ಕಾವೇರಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಶಿಬಿರವೂ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶವು ಕೃಷಿಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಒಳಭಾಗ ಮತ್ತು 5 ಕಿ.ಮೀ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 8 ಪಟ್ಟಣಗಳು ಹಾಗೂ 30 ಗ್ರಾಮಗಳು ಇದ್ದು, ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗ ಕೃಷಿಯಾಗಿದೆ. ಆನೆಗಳು ಗ್ರಾಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ಹಾನಿ ಉಂಟಾಗದಂತೆ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂದಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕಾವೇರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಾವರಣ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದು, ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶವು ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಟರ್ಮಿನಾಲಿಯಾ ಅರ್ಜುನ, ಜಂಬು, ಅಲ್ಬಿಜಿಯಾ ಅಮರಾ, ಫೆರೋನಿಯಾ ಎಸ್ಪಿ., ಟ್ಯಾಮರಿಂಡಸ್ ಇಂಡಿಕಾ, ಮ್ಯಾಂಗಿಫೆರಾ ಇಂಡಿಕಾ, ಹಾರ್ಡ್‌ವಿಕಿಯಾ ಬಿನಾಟಾ, ಅಕೇಶಿಯಾ ಅರ್ಮಾಟಾ, ನೀಲಗಿರಿ ಮಿಸ್ಟಸ್, ಫಿಕಸ್ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಮರಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಆನೆ, ಕಾಡು ಹಂದಿ, ಭಾರತೀಯ ಚಿರತೆ, ಸೋಮಾರಿ ಕರಡಿ, ಧೋಲ್ ಹಾಗೂ ಮಚ್ಚೆಯುಳ್ಳ ಜಿಂಕೆಗಳಂತಹ ಸಸ್ತನಿಗಳಿಗೆ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಆಕ್ಸಿಸ್ ಜಿಂಕೆ, ಬಾರ್ಕಿಂಗ್ ಜಿಂಕೆ, ಸಾಂಬಾರ್, ನಾಲ್ಕು ಕೊಂಬಿನ ಹುಲ್ಲೆ, ಕಪ್ಪು-ನಾಪಿ ಮೊಲ, ಚೆವ್ರೊಟೈನ್, ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಾಂಗೂರ್, ಬಾನೆಟ್ ಮಕಾಕ್, ಜೇನು ಬ್ಯಾಜರ್, ಮಲಬಾರ್ ದೈತ್ಯ ಅಳಿಲು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಳಿಲು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ನದಿ ತೀರದ ಪ್ರದೇಶವು ಮರಳು, ಕಲ್ಲು, ಜಲ್ಲಿಕಲ್ಲು ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯಾವರಣದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಕಾವೇರಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಮಗ್ಗರ್ ಮೊಸಳೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮೃದುಚರ್ಮ ಆಮೆಗಳಂತಹ ಸರೀಸೃಪಗಳಿಗೆ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಕ್ ಹೆಬ್ಬಾವು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ನಾಗರ ಹಾವುಗಳಂತಹ ಹಾವು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.