ಪುರಾತನ ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಿರೇನಲ್ಲೂರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ, ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯವು ‘ತ್ರಿಕೂಟ’ ಶೈಲಿಯದ್ದಾಗಿದ್ದು (ಮೂರು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇವಾಲಯ), ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭಾಮಂಟಪ ಹಾಗೂ ಅಂತರಾಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಹಿರೇನಲ್ಲೂರು ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ದೂರಗಳು
- ಬೆಂಗಳೂರು – 212 ಕಿ.ಮೀ
- ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು – 55 ಕಿ.ಮೀ
- ಕಡೂರು – 15 ಕಿ.ಮೀ
- ಕಡೂರು ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 15 ಕಿ.ಮೀ
- ಶಿವಮೊಗ್ಗ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ – 60 ಕಿ.ಮೀ
ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1208ರಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ಎರಡನೇ ಬಲ್ಲಾಳನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಈ ದೇವಾಲಯವು ತ್ರಿಕೂಟಾಚಲ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಮೂರು ಗರ್ಭಗೃಹಗಳು, ಸುಕನಾಸಿ, ನವರಂಗ, ಮುಖಮಂಟಪ ಹಾಗೂ ದ್ರಾವಿಡ ಶಿಖರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂಬತ್ತು ಅಂಕಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನವರಂಗದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರವಾದ ವೇದಿಕೆಯಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು ಸಂಕೀರ್ಣ ಹಾಗೂ ಸುಂದರವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗೋಪುರಗಳು ಮತ್ತು ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೂಟ ಮತ್ತು ಪಂಜರದ ಫಲಕಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಅತ್ಯಂತ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿದೆ.
ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಸುಂದರ ಶಿವಲಿಂಗವಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಸೂರ್ಯನಾರಾಯಣನ ಸುಂದರ ವಿಗ್ರಹವಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಕೇಶವನ ಸುಂದರ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ನಂದಿಯ ಸುಂದರ ವಿಗ್ರಹವೂ ಇದೆ.
ಈ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಭಾಗವು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. ಶಿಥಿಲಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಸುಮಾರು 2004ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮಂಜುನಾಥೇಶ್ವರ ಧರ್ಮೋತ್ಥಾನ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆಯ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ನವೀಕರಿಸಿತು.
ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ
ಈ ದೇವಾಲಯವು ಖಾಸಗಿ ಅಡಿಕೆ ತೋಟದೊಳಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದು. ಇದು ಗ್ರಾಮದ ಕೆರೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಹೊಯ್ಸಳ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಚಿಕ್ಕ ಶಿವ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯರು ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ, ಕಲ್ಲಪ್ಪ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲೇದೇವರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಬಹುತೇಕ ಜನರಿಗೆ ಈ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯಿಲ್ಲ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹಾಗೂ ಸರಳವಾದ ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇದು ಹಿರೇನಲ್ಲೂರಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಸುಂದರ ಹಾಗೂ ಗಮನಾರ್ಹ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ.
