ಪುರಾತನ ಶ್ರೀ ಬಿಲ್ಲೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಾನಗಲ್ಲ (ಹಾನಗಲ್) ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಸುಂದರ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ (ASI) ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದ್ದು, ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಂತ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.
ಹಾನಗಲ್ ಬಿಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ದೂರಗಳು
- ಬೆಂಗಳೂರು – 367 ಕಿ.ಮೀ
- ಹಾವೇರಿ – 35 ಕಿ.ಮೀ
- ಹಾನಗಲ್ – 3 ಕಿ.ಮೀ
- ಹಾವೇರಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 37 ಕಿ.ಮೀ
ಬಿಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಗರ್ಭಗೃಹ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದು, ಅದರೊಳಗೆ ಸುಮಾರು 5 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಶಿವಲಿಂಗವಿದೆ. ಈ ಶಿವಲಿಂಗವು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪೂರ್ವದ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಛಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸುತ್ತಿನ ಕಮಲಾಕಾರದ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ದ್ವಾರಬಂಧವು ಪಂಚಶಾಖಾ ಅಲಂಕಾರದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ನಾಜೂಕಾಗಿ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ದ್ವಾರದ ಲಲಾಟಬಿಂಬದಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಶಿಲ್ಪವಿದ್ದು, ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಚಂದ್ರಶಿಲೆಯು ತನ್ನ ಕಲಾತ್ಮಕ ಕೆತ್ತನೆಗಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಜಾಂಬ್ಗಳನ್ನು (ದ್ವಾರಕಂಬಗಳನ್ನು) ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬದಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಐದು ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದ್ದು, ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮನ್ಮಥನ ಶಿಲ್ಪ ಹಾಗೂ ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ರತಿಯ ಶಿಲ್ಪವಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಮೇಕೆ ತಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಇತರ ಪರಿಚಾರಕರ ಚಿತ್ರಣಗಳನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು.
ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆಗಳು ಸಣ್ಣ ಗೋಪುರಾಕೃತಿಗಳು, ವಜ್ರಾಕಾರದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ತಗ್ಗುಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಚೌಕಾಕಾರದ ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡ ಬಾಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸರ್ಪಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಸಂಗೀತಗಾರರು ಹಾಗೂ ಎಲೆ-ಬಳ್ಳಿಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ (ASI) ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಹಾನಗಲ್ ಕದಂಬರ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಶಾಖೆಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರಿ.ಶ. 1068 ರಿಂದ 1203ರವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಹಾನಗಲ್ ಕದಂಬ ರಾಜರು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸಾಮಂತರಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. 1197ರಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ವೀರ ಬಲ್ಲಾಳನು ಕದಂಬ ರಾಜ ಕಾಮದೇವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾನಗಲ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದನು. ಆನೆಯ ಕೆರೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದ ಶಿಬಿರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದನೆಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಕೆಲವು ಕಾಲ ಹಾನಗಲ್ ಹೊಯ್ಸಳರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು.
ಭೇಟಿ ನೀಡಿ