ಕರ್ನಲ್ ಬೈಲಿಯ ಕತ್ತಲಕೋಣೆ (ಡಂಜಿಯನ್) ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಂದೀಖಾನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅವರು ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಇರಿಸಲು ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಂದಿನ ಆಡಳಿತಗಾರ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಭೂಗತ ಜೈಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕತ್ತಲಕೋಣೆ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಮಾರಕದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ.
ಈ ಬಂದೀಖಾನೆಯು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ 128 ಕಿ.ಮೀ, ಮಂಡ್ಯ ನಗರದಿಂದ 28 ಕಿ.ಮೀ, ಮೈಸೂರು ನಗರದಿಂದ 16 ಕಿ.ಮೀ, ಮೈಸೂರು ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ 17 ಕಿ.ಮೀ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಕೇವಲ 2 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
1761ರಿಂದ 1799 CEರವರೆಗೆ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಹಾಗೂ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅವರು ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೈನಿಕರು ಸೇರಿದಂತೆ ಯುದ್ಧ ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಇರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಬಿಳಿ ಗೋಡೆಯ ಬಂದೀಖಾನೆಯಿದು. ಇದು ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಕೋಟೆ ಗೋಡೆ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.
ಪೊಲ್ಲಿಲೂರ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ (1780) ಎರಡನೇ ಆಂಗ್ಲೋ–ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಕರ್ನಲ್ ಬೈಲಿ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆ ಸೋಲನ್ನಪ್ಪಿತು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕರ್ನಲ್ ಬೈಲಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಯುದ್ಧ ಕೈದಿಗಳಾಗಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಅವರನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಕತ್ತಲಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ಕರ್ನಲ್ ಬೈಲಿ ಅವರು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಕತ್ತಲಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳನ್ನು ಕಳೆದರು. ಇಲ್ಲಿ ಬೈಲಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ರಂಧ್ರಗಳಿಗೆ ಸರಪಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಕರ್ನಲ್ ಬೈಲಿ ಅವರು 13 ನವೆಂಬರ್ 1782 ರಂದು ಈ ಕತ್ತಲಕೋಣೆಯಲ್ಲೇ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು. ನಂತರ ಈ ಬಂದೀಖಾನೆಗೆ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು.
ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಭೂಗತ ಕತ್ತಲಕೋಣೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸುಣ್ಣದ ಗಾರೆಯ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಳಗಡೆ ಬೆಳಕು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಸಮ್ಮಿತೀಯ ಕಮಾನುಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಕಮಾನುಗಳು ಮಸೀದಿಯ ಸಮಾಧಿಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ; ಬಲ್ಬಸ್ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು ಮೇಲ್ಚಾವಣಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದರಿಂದ ಕೈದಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ಣ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲು ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಬಂದೀಖಾನೆಯು ಸುಮಾರು 100 ಅಡಿ × 40 ಅಡಿ ಅಳತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕೋಟೆ ಗೋಡೆಯಿಗೆ ತಾಗಿಕೊಂಡಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ವೇದಿಕೆ ಇದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲೆ ಭುಜದ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಕ್ಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾದ ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೆಲಮಟ್ಟದಿಂದ ಕೆಲ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಕೆಲ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಈ ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳಿಗೆ ಬಂಧಿಸಿ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಮಟ್ಟದವರೆಗೂ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಭೇಟಿ ನೀಡಿ