ಒಬೆಲಿಸ್ಕ್ ಸ್ಮಾರಕವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಸ್ಮಾರಕ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 1798–99ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯ ಹಾಗೂ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪಡೆಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಕೊನೆಯ ಹಾಗೂ ನಾಲ್ಕನೇ ಆಂಗ್ಲೋ–ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, 1799ರ ಮೇ 4ರಂದು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಮುತ್ತಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸೈನಿಕರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಈ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನರಲ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅವರ ಪತನದ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಒಡೆಯರ್ ವಂಶದ ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ, 1907ರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ IV ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸ್ಮಾರಕವು ಸುಮಾರು 50 ಅಡಿ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಈ ಸ್ಮಾರಕವು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 134 ಕಿ.ಮೀ, ಮೈಸೂರು ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 16 ಕಿ.ಮೀ, ಮಂಡ್ಯ ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 29 ಕಿ.ಮೀ, ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಕೇವಲ 500 ಮೀಟರ್ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 4 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
ಈ ಸ್ಮಾರಕವು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಎತ್ತರದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ, ಕಾವೇರಿ ನದಿಯಿಂದ ರಚಿಸಿರುವ ದ್ವೀಪದ ಒಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ, ವಾಯುವ್ಯ ಮೂಲೆಯ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದುವಿನ ಮೇಲೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವ ಕೇಂದ್ರಿತ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಒಬೆಲಿಸ್ಕ್ ಸ್ಮಾರಕವು ಚದರ ತಳವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ನಯವಾಗಿ ತಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲೆ ಪಿರಮಿಡ್ ಅಥವಾ ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ ಮೊನಚಾದ ಗೋಪುರವಿದೆ. ಈ ಗೋಪುರವು ನಾಲ್ಕು ಫಿರಂಗಿ ಚೆಂಡುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊನಚಾದ ಶಿಖರ ಆಕಾಶದ ಕಡೆಗೆ ದಿಕ್ಕಿಗಿದ್ದು, ಶಿಖರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಫಿರಂಗಿ ಚೆಂಡನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಮಾರಕದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಒಬೆಲಿಸ್ಕ್ನ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಫಲಕವು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಮುತ್ತಿಗೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿವರವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಎರಡನೇ ಫಲಕವು 1799ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 5ರಿಂದ ಮೇ 4ರವರೆಗೆ ನಡೆದ ಮುತ್ತಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹುತಾತ್ಮರಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನಿಕರು ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಫಲಕದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಅಂತಿಮ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 192 ಜನರು ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದು, 657 ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ 25 ಜನರು ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಮಾರಕದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ರಚನೆ ಎರಡೂ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇತಿಹಾಸಾತ್ಮಕ ಸ್ಮರಣೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ಒಬೆಲಿಸ್ಕ್ ಸ್ಮಾರಕದ ಉಳಿದ ಎರಡು ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ, ಮುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹುತಾತ್ಮರಾದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಶ್ರೇಣಿ, ಹೆಸರುಗಳು ಹಾಗೂ ಅವರು ಸೇರಿದ್ದ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸ
1799ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಆಂಗ್ಲೋ–ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಹೈದ್ರಾಬಾದ್ನ ನಿಜಾಮ್ ಹಾಗೂ ಮರಾಠರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಒಗ್ಗೂಡಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಸೈನ್ಯವು ಫಿರಂಗಿಗಳಿಂದ ಭಾರಿಯಾಗಿ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತವಾಗಿದ್ದು, ಆನೆಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ಒಂಟೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಯುದ್ಧ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿತ್ತು.
ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸೈನ್ಯವು ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಬಲವಾದ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಮುತ್ತಿಗೆಗೆ ತಯಾರಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ನಗರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. ಎರಡೂ ಪಾಳಯಗಳ ನಡುವೆ ತೀವ್ರ ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಘರ್ಷಣೆಗಳ ನಂತರ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೈನಿಕರ ಪಡೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1799ರ ಮೇ 4ರಂದು ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಅಡಿ ಆಳದ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಕೋಟೆಗೋಡೆಯ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಿತು. ಯುದ್ಧದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲಿತ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅವರ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಸೈನಿಕರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರಿಯಾಗಿ ಸಜ್ಜುಗೊಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ನೀಡಿದರು.
1799ರ ಮೇ 4ರಂದು ಮುಸ್ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆ, ಕೆಲ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಹೊರಟರು. ನಂತರ ವಾಟರ್ ಗೇಟ್ ಸಮೀಪದ ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿದ ಸುರಂಗದಂತಹ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅವರ ದೇಹ ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಅವರ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಗುಂಡಿನ ಗಾಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಮೂರು ಗಾಯಗಳಿದ್ದವು. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅವರು ಅದೇ ದಿನ ವೀರಮರಣ ಹೊಂದಿದರು. ಈ ಘಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧವು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡು, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ನಿರ್ಣಾಯಕ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು.
ಭೇಟಿ ನೀಡಿ