ಪುರಾತನ ಹೊಯ್ಸಳ ಶ್ರೀ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ (ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ) ದೇವಸ್ಥಾನ

ಶ್ರೀ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ (ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ) ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಾಂಡವಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕೆರೆತೊಣ್ಣೂರು (ತೊಂಡನೂರು) ಎಂಬ ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದ ರಸ್ತೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತೊಂಡನೂರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ತೊಂಡನೂರು, ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿರುವ ಪಂಚ ನಾರಾಯಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕೆರೆತೊಣ್ಣೂರು ಪುರಾತನ ಹೊಯ್ಸಳ ಶ್ರೀ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ದೇವಾಲಯದ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 138 ಕಿ.ಮೀ
ಮಂಡ್ಯ – 34 ಕಿ.ಮೀ
ಪಾಂಡವಪುರ – 9 ಕಿ.ಮೀ
ಪಾಂಡವಪುರ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 12 ಕಿ.ಮೀ
ಮೈಸೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ – 52 ಕಿ.ಮೀ

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 7:30 ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 12:00 ರವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಸಂಜೆ 4:00 ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 7:30 ರವರೆಗೆ ಭಕ್ತರ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ (ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ) ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಸುಮಾರು 1000 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀದೇವಿ ಮತ್ತು ಭೂದೇವಿಯರೊಂದಿಗೆ ನಿಂತಿರುವ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಸುಂದರ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಈ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಧರ್ಮರಾಜ ಮತ್ತು ಋಷಿ ಬೃಗು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಯಾದವನಾಯಕಿಯ ಪ್ರತಿಮೆಯೂ ಇದೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ, ನರ್ತಿಸುವ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ ವಿಗ್ರಹ. ಇಲ್ಲಿ ಎಡಗಾಲನ್ನು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಅಪರೂಪದ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ ವಿಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಬಲಗಾಲು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.

ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಉಯ್ಯಾಲೆಯಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಉತ್ಸವಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯವು ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದಲೇ ಪ್ರವೇಶವಿದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ನಂತರ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಂಟಪವಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಲಿಪೀಠವಿದ್ದು, ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ದೇವಾಲಯದ ರಚನೆಯು ಗರ್ಭಗುಡಿ, ಅಂತರಾಳ (ಸುಖನಾಸಿ), ನವರಂಗ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಮಹಾಮಂಟಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯು ಪಾದಬಂಧ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಮೂರು ಪಟ್ಟ ಕುಮುದಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಿಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಏಕತಾಳದ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ವಿಮಾನ (ಗೋಪುರ)ವಿದೆ.

ಶಾಸನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ನರಸಿಂಹನು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವರಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನಗಳು ಮತ್ತು ದತ್ತಿಗಳ ವಿವರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶ್ರೀ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ತೊಂಡನೂರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದು, ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿಯೂ ತಂಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯದ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೈಸೂರು ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು “ಯಾದವ ನಾರಾಯಣ–ವಸಂತ ಗೋಪಾಲ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.