ಬ್ರಹ್ಮ ಜಿನಾಲಯ ಲಕ್ಕುಂಡಿ - ಜೈನ ದೇವಾಲಯ ಲಕ್ಕುಂಡಿ

ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ಬ್ರಹ್ಮ ಜೈನ ದೇವಾಲಯವು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅನೇಕ ಜೈನ ಹಾಗೂ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದಾಗಿದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗದಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಲಕ್ಕುಂಡಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಜೈನ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮ ಜೈನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ “ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ಬೃಹತ್ ಜೈನ ದೇವಾಲಯ” ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ 24ನೇ ತೀರ್ಥಂಕರರಾದ ವರ್ಧಮಾನ ಮಹಾವೀರರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ದಂಡನಾಯಕ ನಾಗದೇವ ಅವರ ಪತ್ನಿ ದಾನಚಿಂತಾಮಣಿ ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ ಅವರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.

ಲಕ್ಕುಂಡಿ ಜೈನ ದೇವಾಲಯದ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 410 ಕಿ.ಮೀ
ಗದಗ – 11 ಕಿ.ಮೀ
ಗದಗ ಬೈಪಾಸ್ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 16 ಕಿ.ಮೀ

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 08:00 ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 12:00 ರವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಸಂಜೆ 05:00 ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 08:30 ರವರೆಗೆ ಭಕ್ತರ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.

ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಕುಂಡಿಯನ್ನು ಲೊಕ್ಕಿಗುಂಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 11–12ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರಿ.ಶ. 1007ರಲ್ಲಿ ದಾನಚಿಂತಾಮಣಿ ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮ ಜಿನಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಅಪಾರ ದಾನಶೀಲತೆಯಿಂದ ಅವರು ‘ದಾನಚಿಂತಾಮಣಿ’ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರ ಪತಿ ನಾಗದೇವ ಅವರು ರಾಜ ತೈಲಪ II ಹಾಗೂ ರಾಜ ಸತ್ಯಾಶ್ರಯರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದಂಡನಾಯಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅರಸ ವೀರ ಬಲ್ಲಾಳ II ಲಕ್ಕುಂಡಿಯನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಸೇನಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದನು.

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಮುಖಮಂಟಪ, ಗುಢಮಂಟಪ, ಅಂತರಾಳ, ಗರ್ಭಗೃಹ ಹಾಗೂ ವಿಮಾನ (ಶಿಖರ)ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಒಳಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಪ್ರತಿಮೆ, ಸಾವಿತ್ರಿ ಹಾಗೂ ಗಾಯತ್ರಿ ದೇವಿಯರ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ, ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಹಾಗೂ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಮೂರ್ತಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿವೆ.

13ನೇ ಶತಮಾನದ ಯುದ್ಧಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾವೀರರ ಶಿರಚ್ಛೇದಿತ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಕಪ್ಪು ಹೊಳಪಿನ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಮೂರ್ತಿಯು ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ಗರ್ಭಗೃಹದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಲಿಂಟೆಲ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಾವೀರರ ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಶಾಸನಗಳು ದೊರೆತಿದ್ದು, ಅವು ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣ, ಅದರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗೂ 14ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ದಾನ-ಉಡುಗೊರೆಗಳ ಕುರಿತು ಮಹತ್ವದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಲೊಕ್ಕಿಗುಂಡಿಯ ಬ್ರಹ್ಮ ಜಿನಾಲಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯ, ಕಲಚೂರಿ ಹಾಗೂ ಹೊಯ್ಸಳರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ.

ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸೋಪ್‌ಸ್ಟೋನ್ (ಸಾಬೂನು ಕಲ್ಲು) ಬಳಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ತೆರೆದ ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚಿದ ಮಂಟಪಗಳಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಗೃಹ, ಅಂತರಾಳ, ಮುಚ್ಚಿದ ನವರಂಗ ಮಂಟಪ ಹಾಗೂ ತೆರೆದ ಕಂಬಗಳ ಮುಖಮಂಟಪ ಸೇರಿವೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಮೇಲಿರುವ ಮೂರು ಅಂತಸ್ತಿನ ನಿರಂಧರ ವಿಮಾನ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ನೇಮಿನಾಥ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಪ್ರತಿಮೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ದ್ವಾರಪಾಲಕರಾಗಿ ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಣಿಯ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ಒಳಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಎದುರು ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿಯ ಸುಂದರ ಮೂರ್ತಿಯಿದ್ದು, ಅವರು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಕುಶ, ಹೂವು, ಪುಸ್ತಕ ಹಾಗೂ ಮಾತುಲಿಂಗ (ಸಿಟ್ರಾನ್)ವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಲಕ್ಕುಂಡಿ ಉತ್ಸವವು ಎರಡು ದಿನಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ. 11ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಹಾದಾನಿ ದಾನಚಿಂತಾಮಣಿ ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ, ‘ದಾನಚಿಂತಾಮಣಿ ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ ವೇದಿಕೆ’ಯಲ್ಲಿ ಈ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.