ಉಚ್ಚಂಗಿದುರ್ಗ ಕೋಟೆ

ಉಚ್ಚಂಗಿದುರ್ಗ ಕೋಟೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹರಪನಹಳ್ಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕೆರೆಗುಡಿಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯ, ಹೊಯ್ಸಳ ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರ ಅರಸರ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಸುಮಾರು 900 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಈ ದುರ್ಗದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಕೋಟಿಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲರುವ ಉಚ್ಚಂಗೆಮ್ಮದೇವಿಯಿಂದ ಈ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಉಚ್ಚಂಗಿದುರ್ಗ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ.

ಉಚ್ಚಂಗಿದುರ್ಗ ಕೋಟೆಯ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 260 ಕಿ.ಮೀ
ಹೊಸಪೇಟೆ – 120 ಕಿ.ಮೀ
ಹರಪನಹಳ್ಳಿ – 31 ಕಿ.ಮೀ
ರಾಣೆಬೆನ್ನೂರು ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 56 ಕಿ.ಮೀ

ಈ ಕೋಟೆಯು ಉತ್ತರ–ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ತಳಭಾಗ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಕಂದಕಗಳು, ಬುರುಜುಗಳು, ಕಾವಲು ಗೋಪುರಗಳು ಹಾಗೂ ದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಹರ ಬಾಗಿಲು, ಹಳೆ ಬಾಗಿಲು ಮತ್ತು ಚೌಡಮ್ಮನ ಬಾಗಿಲು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.

ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ. ಇದು ಚೌಕಾಕಾರದ ಅಧಿಷ್ಠಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಮಾನುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವತೆಯಾದ ಹೊನ್ನತ್ತಮ್ಮನ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವೂ ಕೋಟೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಕೋಟೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ 14ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಹಲವಾರು ಕೊಳಗಳು ಮತ್ತು ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆನೆಹೊಂಡ, ಭತ್ತದ ಹೊಂಡ ಮತ್ತು ಬಾವಿಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ದುರ್ಗದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಉತ್ಸವಾಂಬ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬುರಜುಗಳಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ಹಾದಿಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಟಪಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾನಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಕದಂಬರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಚಂಗಿದುರ್ಗವನ್ನು “ಉಚ್ಚಶೃಂಗಿ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅನಾಜಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತ 4ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ, ಇದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವರ ಮತ್ತು ಕದಂಬರ ನಡುವೆ ಭೀಕರ ಕದನ ನಡೆದಿತ್ತು. ಈ ಕದನದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣವರ್ಮನು ಪಲ್ಲವರ ವಿರುದ್ಧ ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಿ ಬನವಾಸಿಗೆ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಬೇಕಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ನಂತರ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಪ್ರಬಲರಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಅವರು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದ ಪಲ್ಲವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆಗೆ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದರು. 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಶಕ್ತಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದಾಗ, ಪಾಂಡ್ಯರು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ತ್ರಿಭುವನ ಮಲ್ಲ ಪಾಂಡ್ಯ, ವಿಜಯ ಪಾಂಡ್ಯ ದೇವ ಮತ್ತು ವೀರ ಪಾಂಡ್ಯ ದೇವರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದರು. ಯಾದವ ವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಂಡ್ಯರಿಗೆ ಉಚಂಗಿದುರ್ಗವು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ರಾಜಧಾನಿ ಕಾಂಚೀಪುರವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳರು ಪಾಂಡ್ಯರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಮ್ಮ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡ್ಯರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದ್ದ ಉಚಂಗಿದುರ್ಗ ಕೋಟೆಯನ್ನು ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಪಡೆದನು. ಹೊಯ್ಸಳರ ಪತನದ ನಂತರ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಾಯಕರಿಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.

ಹನುಮಪ್ಪ ನಾಯಕನು ಇಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ ಮೊದಲ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದು, ಆತನ ನಂತರ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕನು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕನು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಸಿ ಸೈನಿಕನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನು. ಒಮ್ಮೆ ಅವನು ಶತ್ರುಗಳ ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ನುಗ್ಗಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಸೇನಾಪತಿಯ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಾಹಸದಿಂದ ವಿಜಯನಗರದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾದನು.

ನಂತರ ಗುಲ್ಬರ್ಗದ ಸುಲ್ತಾನರ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕನಿಗೆ ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಅವನು ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರ ವಿರುದ್ಧ ಯಶಸ್ಸು ಸಾಧಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಾಧನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಉಚಂಗಿದುರ್ಗದ ಆಡಳಿತದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಆದರೆ, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಓರ್ವ ನರ್ತಕಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದ ಆರೋಪದಿಂದ ಅವನು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಅವನು ಮಿಯಾಕೊಂಡಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಗುಂಟೂರಿನ ಕಾಡುಗಳಿಗೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದನು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಸೈನ್ಯದ ಮುಂದೆ ಶರಣಾದನು. ರಾಜದ್ರೋಹದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಅವನನ್ನು ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಸೆರೆವಾಸದಲ್ಲಿರಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.