ಹಂಪಿ

ಹಂಪಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊಸಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವೈಭವದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಅರಮನೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ರಥಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.

ಹಂಪಿಯ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 336 ಕಿ.ಮೀ
ಹೊಸಪೇಟೆ – 12 ಕಿ.ಮೀ
ಹೊಸಪೇಟೆ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 13 ಕಿ.ಮೀ

ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಲೇಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳಗಳು

ಸಾಸಿವೆಕಾಳು ಗಣೇಶ
ಕಡಲೆಕಾಳು ಗಣೇಶ
ಹೇಮಕೂಟ ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳು
ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ
ಮನ್ಮಥ ಟ್ಯಾಂಕ್, ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಘಾಟ್
ಹಂಪಿ ಬಜಾರ್
ಏಕಶಿಲಾ ನಂದಿ (ಕಲ್ಲಿನ ಬಸವ)
ಮಾತಂಗ ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ವೀರಭದ್ರ ದೇವಾಲಯ
ಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಬಜಾರ್
ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಾಲಯ – 1
ಬಡವಿಲಿಂಗ ದೇವಾಲಯ
ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯ
ಚಂಡಿಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ
ಉದ್ದಾನ ವೀರಭದ್ರ ದೇವಾಲಯ
ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿ ಗುಂಡು
ಭೂಗತ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ
ಶ್ರೀಮಂತರ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶ
ಮೊಹಮ್ಮದೀಯರ ಕಾವಲು ಗೋಪುರ
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಅರಮನೆ
ಧಾನ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಾಗಾರಗಳು
ಬಂಡೆ ಗೋಪುರ
ಮಸೀದಿ
ಹಜಾರ ರಾಮ ದೇವಾಲಯ
ಪುರಾತತ್ವ ಗ್ಯಾಲರಿ ಮತ್ತು ಕಚೇರಿ
ಆನೆ ಲಾಯಗಳು
ಝನಾನಾ ಆವರಣ (ರಾಣಿಯರ ಅಂತಃಪುರ)
ತೆನಾಲಿ ರಾಮ ಮಂಟಪ
ಶೃಂಗಾರದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು
ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ದೇವಾಲಯ
ರಂಗ ದೇವಾಲಯ
ಎಲ್ಲಮ್ಮ ದೇವಾಲಯ
ಪಾನ್ ಸುಪಾರಿ ಬಜಾರ್
ಬೃಹತ್ ಕಲ್ಲಿನ ತೊಟ್ಟಿ
ರಾಜರ ಸಭಾಂಗಣ
ಮಹಾನವಮಿ ದಿಬ್ಬ
ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿರುವ ಪುಷ್ಕರಣಿ
ರಾಣಿಯರ ಸ್ನಾನಗೃಹ
ಚಂದ್ರಶೇಖರ ದೇವಾಲಯ
ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಾಲಯ – 2
ಅಷ್ಟಭುಜಾಕೃತಿಯ ಸ್ನಾನಗೃಹ
ಭೋಜನಶಾಲೆ
ಅಷ್ಟಭುಜಾಕೃತಿಯ ಜಲಮಂಟಪ
ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ
ಪಟ್ಟಾಭಿರಾಮ ದೇವಾಲಯ
ಗುಮ್ಮಟಾಕೃತಿಯ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು
ಭೀಮನ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು
ಗಣಗಿತ್ತಿ ದೇವಾಲಯ
ಮಲಯವಂತ ರಘುನಾಥ ದೇವಾಲಯ
ತಾಳರಿಗಟ್ಟೆ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು
ಗೆಜ್ಜಲ ಮಂಟಪ
ಕುದುರೆಗೊಂಬೆ ಮಂಟಪ
ವಿಠ್ಠಲ ಬಜಾರ್
ವಿಠ್ಠಲ ದೇವಾಲಯ
ಶಾಸನವುಳ್ಳ ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯ
ಪುರಂದರದಾಸ ಮಂಟಪ
ಪುರಾತನ ಸೇತುವೆ
ರಾಜರ ತುಲಾಭಾರ ಮಂಟಪ
ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು
ನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯ
ಸುಗ್ರೀವನ ಗುಹೆ
ನದಿ ತೀರದ ಅವಶೇಷಗಳು
ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿ
ಚಕ್ರತೀರ್ಥ
ಕೋದಂಡರಾಮ ದೇವಾಲಯ
ರಂಗನಾಥ ದೇವಾಲಯ
ವೇಶ್ಯೆಯರ ಬೀದಿ
ಅಚ್ಯುತರಾಯನ ದೇವಾಲಯ
ವರಾಹ ದೇವಾಲಯ
ಯಂತ್ರೋದ್ಧಾರಕ ಆಂಜನೇಯ ದೇವಾಲಯ
ಕಂಪ-ಭೂಪರ ದಾರಿ
ಹುಚ್ಚಪ್ಪಯ್ಯ ಮಂಟಪ
ಗಗನ ಮಹಲ್
ಪುರಾತನ ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ
ಚಿಂತಾಮಣಿ ಮಠ
64 ಕಂಬಗಳ ಮಂಟಪ (ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯರ ಸಮಾಧಿ )
ನವಬೃಂದಾವನ
ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಮ್ಮ ದೇವಿ ಅಮ್ಮನವರ ದೇವಾಲಯ
ಪಂಪಾ ಸರೋವರ
ಶ್ರೀ ಆಂಜನೇಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ – (ಅಂಜನಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟ)
ಚಂದ್ರಮೌಳೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ
ಬುಕ್ಕನ ಕಾಲುವೆ (ಕಲ್ಲಿನ ಸೇತುವೆ)
ಮುರುಗನ್ ದೇವಾಲಯ
ಮೊಹಮ್ಮದೀಯರ ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ದರ್ಗಾ (ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಮಾಧಿ)
ಮಲಪನಗುಡಿ
ಭೂಗತ ಬಾವಿ ಸಂಕೀರ್ಣ

ಹಂಪಿಯ ಇತಿಹಾಸ

ಹಂಪಿಯು 14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಹಿಂದೂ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ವಿಜಯನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಹಂಪಿಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಹೆಸರು ‘ಪಂಪಾ’ ಎಂದಾಗಿದ್ದು, ಇದು ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯ ಪುರಾತನ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ವಿರೂಪಾಕ್ಷಪುರ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.

ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1336ರಲ್ಲಿ ಹರಿಹರ ಮತ್ತು ಬುಕ್ಕರಾಯ ಸಹೋದರರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಹಂಪಿಯನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಇಲ್ಲಿನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಚನೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು. ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಬಂಡೆಗಳು ನಗರಕ್ಕೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರೆ, ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯು ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗಿತ್ತು.

15ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಹಂಪಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ವಜ್ರ, ರೇಷ್ಮೆ, ಸಾಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅರಸರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಂಪಿಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಮಂಟಪಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ ವಿಸ್ತರಣೆ ನಡೆಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುವ ಹಲವು ಸ್ಮಾರಕಗಳು ವಿಜಯನಗರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವೈಭವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ.

1565ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ತಾಳಿಕೋಟೆ ಕದನದ ನಂತರ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಯಿತು. ದಖನ್ ಸುಲ್ತಾನರ ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ಸೈನ್ಯ ಸೋಲನುಭವಿಸಿತು. ನಂತರ ಹಂಪಿ ನಗರವು ದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಲೂಟಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಅದರ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು. ಕ್ರಮೇಣ ನಗರವು ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.

ಇಂದು ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಅರಮನೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ರಥಗಳು, ಮಂಟಪಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗೂ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ. ಹಂಪಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಯುನೆಸ್ಕೋ 1986ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಇಲ್ಲಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಬೃಹತ್ ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವೂ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.