ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ (ಪಂಚರಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರ)

ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ದೇವರಾದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ವೈಷ್ಣವ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ 108 ದಿವ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ (ಅಭಿಮಾನ ಕ್ಷೇತ್ರ) ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 128 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ನಗರದಿಂದ 16 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹಾಗೂ ಮಂಡ್ಯ ನಗರದಿಂದ 28 ಕಿ.ಮೀ, ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 1.5 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ 500 ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯದ ದರ್ಶನ ಸಮಯ: ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 7:30 ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 1:00 ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ 4:00 ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 8:00 ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ.

ರಂಗನಾಥನ ಭಕ್ತರಿಗಾಗಿ, ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಸ್ಮಾರ್ತ ವೈಷ್ಣವರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ವೈಷ್ಣವರ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಐದು ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಂಚರಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣವು ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಮೇಲ್ದಂಡೆಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲ ರಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇಲ್ಲಿನ ದೇವತೆಯನ್ನು ಆದಿ ರಂಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ದ್ವೀಪದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತಿಯಿದ್ದು, ನದಿಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವುದರಿಂದ ದೇವಾಲಯದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಭವ್ಯ ದೇವಾಲಯವು ಸುಮಾರು 156 ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 984ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗಾ ರಾಜವಂಶದ ಸಾಮಂತನಾದ ತಿರುಮಲಯ್ಯ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನು ವೈಷ್ಣವ ಸಂತ ಶ್ರೀ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಅಗ್ರಹಾರವಾಗಿ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದನು.

ಮಹಾನ್ ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ವೀರ ಬಲ್ಲಾಳ IIರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹಲವು ನವೀಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು.

ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣ

ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದ ಗೋಪುರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಗೋಪುರವು ವಿಜಯನಗರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಯತಾಕಾರದ ಆವರಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಬಹುಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿಶಾಲ ಮಂಟಪವಿದೆ.

ಮುಖಮಂಟಪ, ಸಭಾಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಮುಂಭಾಗದ ಸಭಾಂಗಣಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ರಚನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮುಖಮಂಟಪದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು “ಹಾರ” ಶೈಲಿಯ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಗೋಪುರಗಳಿಂದ ಸೌಂದರ್ಯವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಗೋಪುರಗಳ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಗಾರೆ ಶಿಲ್ಪಚಿತ್ರಗಳು ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಗರ್ಭಗುಡಿಯೊಳಗೆ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರ್ತಿ ಏಳು ಹೆಡೆಗಳಿರುವ ಆದಿಶೇಷ ಸರ್ಪದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿರುವ (ಶಯನ) ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಭಗವಂತನ ಪಾದಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿಯಾದ ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿಯು ಇರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮೂರ್ತಿಯ ಪಕ್ಕಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭೂದೇವಿ ಹಾಗೂ ನೀಲಾದೇವಿ ಎಂಬ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಇನ್ನಿಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣದೊಳಗೆ ನರಸಿಂಹ, ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ, ಶ್ರೀನಿವಾಸ, ಹನುಮಾನ್, ಗರುಡ ಹಾಗೂ ಆಳ್ವಾರ್ ಸಂತರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಮಹಾನ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ತಮ್ಮ ಸ್ತೋತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಪಂಚರಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರ

ಕೆಳಗಿನ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ರಂಗನಾಥ ದೇವರ ಆರಾಧನೆಯ ಪವಿತ್ರ ಐದು ಸ್ಥಳಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪಂಚರಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರ(ಐದು ರಂಗನಾಥ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಆದಿ ರಂಗ, ಮಧ್ಯ ರಂಗ, ಶ್ರೀ ರಂಗ, ವಡ ರಂಗ ಮತ್ತು ಕೀಳ್ ರಂಗ (ಅಥವಾ ಇತರ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ, ಶಿವನಸಮುದ್ರ, ಶ್ರೀರಂಗಂ, ವಡರಂಗಂ, ಮತ್ತು ತಿರುಯಿಂಡಲೂರಿನಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿವೆ

ಕೆಳಗಿನ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಭಗವಾನ್ ರಂಗನಾಥನ ಆರಾಧನೆಯ ಪವಿತ್ರ ಐದು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪಂಚರಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು (ಐದು ರಂಗನಾಥ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಪಂಚರಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಆದಿ ರಂಗ, ಮಧ್ಯ ರಂಗ, ಶ್ರೀ ರಂಗ, ವಡ ರಂಗ ಮತ್ತು ಕೀಳ್ ರಂಗ (ಅಥವಾ ಇತರ ಪ್ರಚಲಿತ ಹೆಸರಗಳಿಂದಲೂ) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಕೆಳಗಿನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಗೊಂಡಿವೆ: