ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ (ಪಂಚರಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರ)

ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ದೇವರಾದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ವೈಷ್ಣವ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ 108 ದಿವ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ (ಅಭಿಮಾನ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ) ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 131 ಕಿ.ಮೀ
ಮಂಡ್ಯ – 28 ಕಿ.ಮೀ
ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ – 2 ಕಿ.ಮೀ
ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 250 ಮೀ
ಮೈಸೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ – 33 ಕಿ.ಮೀ

ದರ್ಶನ ಸಮಯ

ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 7:30ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 1:00ರವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಸಂಜೆ 4:00ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 8:00ರವರೆಗೆ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ.

ರಂಗನಾಥನ ಭಕ್ತರಿಗಾಗಿ, ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಸ್ಮಾರ್ತ ವೈಷ್ಣವರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ವೈಷ್ಣವರು ಆರಾಧಿಸುವ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಐದು ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ‘ಪಂಚರಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣವು ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಮೇಲ್ದಂಡೆಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲ ರಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇಲ್ಲಿನ ದೇವತೆಯನ್ನು ‘ಆದಿ ರಂಗ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ದ್ವೀಪದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತಿಯಿದ್ದು, ನದಿಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಭವ್ಯ ದೇವಾಲಯವು ಸುಮಾರು 156 ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದೆ.

ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 984ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗಾ ರಾಜವಂಶದ ಸಾಮಂತನಾದ ತಿರುಮಲಯ್ಯ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನು ವೈಷ್ಣವ ಸಂತ ಶ್ರೀ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಅಗ್ರಹಾರವಾಗಿ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದನು.

ಮಹಾನ್ ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ವೀರ ಬಲ್ಲಾಳ IIರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹಲವು ನವೀಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಹಾಗೂ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು.

ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣ

ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದ ಗೋಪುರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಗೋಪುರವು ವಿಜಯನಗರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಯತಾಕಾರದ ಆವರಣಗಳಿವೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಬಹುಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿಶಾಲ ಮಂಟಪವಿದೆ.

ಮುಖಮಂಟಪ, ಸಭಾಮಂಟಪ ಹಾಗೂ ಮುಂಭಾಗದ ಸಭಾಂಗಣಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ರಚನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮುಖಮಂಟಪದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು ‘ಹಾರ’ ಶೈಲಿಯ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಗೋಪುರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಗೋಪುರಗಳ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಗಾರೆ ಶಿಲ್ಪಚಿತ್ರಗಳು ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಗರ್ಭಗುಡಿಯೊಳಗೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರ್ತಿ ಏಳು ಹೆಡೆಗಳ ಆದಿಶೇಷ ಸರ್ಪದ ಮೇಲೆ ಶಯನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಭಗವಂತನ ಪಾದಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿಯಾದ ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಮೂರ್ತಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಭೂದೇವಿ ಮತ್ತು ನೀಲಾದೇವಿ ಎಂಬ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಇನ್ನಿಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣದೊಳಗೆ ನರಸಿಂಹ, ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ, ಶ್ರೀನಿವಾಸ, ಹನುಮಾನ್, ಗರುಡ ಹಾಗೂ ಆಳ್ವಾರ್ ಸಂತರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಮಹಾನ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ತಮ್ಮ ಸ್ತೋತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.