ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವೈಷ್ಣವ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ದೇವರಾದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ 108 ದಿವ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಅಭಿಮಾನ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿಯೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ದೂರಗಳು
- ಬೆಂಗಳೂರು – 131 ಕಿ.ಮೀ
- ಮಂಡ್ಯ – 28 ಕಿ.ಮೀ
- ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ – 2 ಕಿ.ಮೀ
- ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 250 ಮೀ
- ಮೈಸೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ – 33 ಕಿ.ಮೀ
ದರ್ಶನ ಸಮಯ
ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 7:30ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 1:00ರವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಸಂಜೆ 4:00ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 8:00ರವರೆಗೆ ಭಕ್ತರ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.
ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿಯ ಭಕ್ತರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಸ್ಮಾರ್ತ ವೈಷ್ಣವರು ಹಾಗೂ ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವರು ಆರಾಧಿಸುವ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯವೂ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಐದು ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ‘ಪಂಚರಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣವು ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮೊದಲ ರಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇಲ್ಲಿನ ದೇವರನ್ನು ‘ಆದಿ ರಂಗ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ದ್ವೀಪದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದು, ನದಿಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಈ ಭವ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಸುಮಾರು 156 ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 984ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗಾ ರಾಜವಂಶದ ಸಾಮಂತನಾದ ತಿರುಮಲಯ್ಯ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ನಂತರ, 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನು ವೈಷ್ಣವ ಸಂತ ಶ್ರೀ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಅಗ್ರಹಾರವಾಗಿ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದನು.
ಮಹಾನ್ ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ವೀರ ಬಲ್ಲಾಳ II ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹಲವು ನವೀಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ, ವಿಜಯನಗರ ಹಾಗೂ ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಕಲಾಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು.
ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣ
ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದ ರಾಜಗೋಪುರ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಗೋಪುರವು ವಿಜಯನಗರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲೂ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಯತಾಕಾರದ ಪ್ರಾಕಾರಗಳಿವೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಹುಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿಶಾಲ ಮಂಟಪವಿದ್ದು, ಇದು ದೇವಾಲಯದ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಮುಖಮಂಟಪ, ಸಭಾಮಂಟಪ ಹಾಗೂ ಮುಂಭಾಗದ ಮಂಟಪಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ವಾಸ್ತು ರಚನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮುಖಮಂಟಪದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು ‘ಹಾರ’ ಶೈಲಿಯ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಗೋಪುರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಗೋಪುರಗಳ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಗಾರೆ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
ಗರ್ಭಗುಡಿಯೊಳಗೆ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರ್ತಿಯು ಏಳು ಹೆಡೆಗಳ ಆದಿಶೇಷನ ಮೇಲೆ ಶಯನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಭಗವಂತನ ಪಾದಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪತ್ನಿಯಾದ ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಮೂರ್ತಿಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಇನ್ನಿಬ್ಬರು ದೇವಿಯರಾದ ಭೂದೇವಿ ಮತ್ತು ನೀಲಾದೇವಿ ಅವರ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣದೊಳಗೆ ನರಸಿಂಹ, ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ, ಶ್ರೀನಿವಾಸ, ಹನುಮಾನ್, ಗರುಡ ಹಾಗೂ ಆಳ್ವಾರ್ ಸಂತರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಅನೇಕ ಉಪದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಮಹಾನ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ತಮ್ಮ ಸ್ತೋತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದೇವತೆಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಪಂಚರಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರ
ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿಯ ಆರಾಧನೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಐದು ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ‘ಪಂಚರಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು’ (ಐದು ರಂಗನಾಥ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಪಂಚರಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಆದಿ ರಂಗ, ಮಧ್ಯ ರಂಗ, ಶ್ರೀ ರಂಗ, ವಡ ರಂಗ ಮತ್ತು ಕೀಳ್ ರಂಗ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಕೆಳಗಿನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ:
- ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ – ಆದಿ ರಂಗ
- ಶಿವನಸಮುದ್ರ – ಮಧ್ಯ ರಂಗ
- ಶ್ರೀರಂಗಂ – ಶ್ರೀ ರಂಗ
- ವಡರಂಗಂ – ವಡ ರಂಗ
- ತಿರುಯಿಂಡಲೂರು – ಕೀಳ್ ರಂಗ
ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಐದು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ವೈಷ್ಣವ ಯಾತ್ರಾ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಯಾತ್ರಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.
ಭೇಟಿ ನೀಡಿ