ಒಬೆಲಿಸ್ಕ್ ಸ್ಮಾರಕವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ‘ಮುತ್ತಿಗೆ ಸ್ಮಾರಕ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 1798–99ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯ ಹಾಗೂ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ನೇತೃತ್ವದ ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪಡೆಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆದ ನಾಲ್ಕನೇ ಹಾಗೂ ಕೊನೆಯ ಆಂಗ್ಲೋ–ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, 1799ರ ಮೇ 4ರಂದು ನಡೆದ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಮುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಸೈನಿಕರು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸೈನಿಕರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಈ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಜನರಲ್ ಜಾರ್ಜ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಪತನದ ನಂತರ, ಮೈಸೂರು ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದ ಒಡೆಯರ್ ವಂಶದ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಮಹಾರಾಜ ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ (ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ IV) ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ 1907ರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಒಬೆಲಿಸ್ಕ್ ಸ್ಮಾರಕವು ಸುಮಾರು 50 ಅಡಿ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಒಬೆಲಿಸ್ಕ್ ಸ್ಮಾರಕದ ದೂರಗಳು
- ಬೆಂಗಳೂರು – 126 ಕಿ.ಮೀ
- ಮಂಡ್ಯ – 27 ಕಿ.ಮೀ
- ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ – 3 ಕಿ.ಮೀ
- ಮೈಸೂರು – 16 ಕಿ.ಮೀ
- ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 350 ಮೀ
- ಮೈಸೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ – 33 ಕಿ.ಮೀ
ಈ ಸ್ಮಾರಕವು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾವೇರಿ ನದಿಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ದ್ವೀಪದ ವಾಯುವ್ಯ ಮೂಲೆಯ ಎತ್ತರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕೇಂದ್ರಿತ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಒಬೆಲಿಸ್ಕ್ ಸ್ಮಾರಕವು ಚದರ ತಳಹದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ನಯವಾಗಿ ತಳೆದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಭವ್ಯ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಿರಮಿಡ್ ಅಥವಾ ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ ಮೊನಚಾದ ಶಿಖರವಿದೆ. ಈ ಶಿಖರವು ನಾಲ್ಕು ಫಿರಂಗಿ ಚೆಂಡುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಿಖರವು ಆಕಾಶದತ್ತ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅದರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಫಿರಂಗಿ ಚೆಂಡನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಮಾರಕದ ತಳಭಾಗದ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಶಾಸನ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಒಬೆಲಿಸ್ಕ್ನ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಫಲಕದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಮುತ್ತಿಗೆಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎರಡನೇ ಫಲಕದಲ್ಲಿ 1799ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 5ರಿಂದ ಮೇ 4ರವರೆಗೆ ನಡೆದ ಮುತ್ತಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನಿಕರು ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರ ವಿವರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಫಲಕದಲ್ಲಿರುವ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 192 ಜನರು ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದು, 657 ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದು ಹಾಗೂ 25 ಜನರು ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಸ್ಮಾರಕದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ರಚನೆ ಎರಡೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಮುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದವರ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಎರಡು ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ಮುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹುದ್ದೆಗಳು, ಹೆಸರುಗಳು ಹಾಗೂ ಅವರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸ
1799ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಆಂಗ್ಲೋ–ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ವಿರುದ್ಧ ಸಮಗ್ರ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ನ ನಿಜಾಮರ ಪಡೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮರಾಠರ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಸೈನ್ಯವು ಫಿರಂಗಿಗಳಿಂದ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತವಾಗಿದ್ದು, ಆನೆಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ಒಂಟೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಯುದ್ಧೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿತ್ತು.
ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸೈನ್ಯವು ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಬಲಿಷ್ಠ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡು ಮುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸಜ್ಜಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. ಎರಡೂ ಪಾಳಯಗಳ ನಡುವೆ ತೀವ್ರ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಘರ್ಷಣೆಗಳು ನಡೆದ ನಂತರ, 1799ರ ಮೇ 4ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯವು ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಅಡಿ ಆಳವಿದ್ದ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಯುದ್ಧದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಪಡೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅವರಿಗೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೈನಿಕರು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಹೋರಾಡಿ, ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಒಡ್ಡಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು.
1799ರ ಮೇ 4ರಂದು ಯುದ್ಧ ಮುಕ್ತಾಯವಾದ ಬಳಿಕ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ದೇಹವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಕೋಟೆಯ ವಾಟರ್ ಗೇಟ್ ಸಮೀಪದ ಕಿರಿದಾದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾರ್ಥಿವ ದೇಹ ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಅವರ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಗುಂಡಿನ ಗಾಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಮೂರು ಗಾಯಗಳಿದ್ದವು ಎಂದು ವರದಿಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರು ಅದೇ ದಿನ ವೀರಮರಣ ಹೊಂದಿದರು. ಅವರ ಮರಣದೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಆಂಗ್ಲೋ–ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡು, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿದರು.
ಭೇಟಿ ನೀಡಿ