ರಾಣೇಬೆನ್ನೂರು ಕೃಷ್ಣಮೃಗ ಅಭಯಾರಣ್ಯ

ರಾಣೆಬೆನ್ನೂರು ಕೃಷ್ಣಮೃಗ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಣೆಬೆನ್ನೂರು ತಾಲೂಕಿನ ರಾವುತನಕಟ್ಟಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು 1974ರ ಜೂನ್ 17ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.

ಸುಮಾರು 119 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣಮೃಗಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಪರೂಪದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು (grassland) ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದೆ.

ರಾಣೇಬೆನ್ನೂರು ಕೃಷ್ಣಮೃಗ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 305 ಕಿ.ಮೀ
ಹಾವೇರಿ – 43 ಕಿ.ಮೀ
ರಾಣೆಬೆನ್ನೂರು – 10 ಕಿ.ಮೀ
ರಾಣೆಬೆನ್ನೂರು ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 11 ಕಿ.ಮೀ

ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು 14.87 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕೋರ್ ವಲಯ ಹಾಗೂ 104.13 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಬಫರ್ (ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ) ವಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕುರುಚಲು ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ನೀಲಗಿರಿ ತೋಟಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು, ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕೃಷಿಭೂಮಿಗಳು ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.

ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಸ್ಟರ್ಡ್ (ಹೆಬ್ಬಕ) ಹಾಗೂ ತೋಳಗಳಿಗೂ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ 2002ರ ನಂತರ ಇಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಸ್ಟರ್ಡ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ದಾಖಲೆಗಳು ಇಲ್ಲ. ಈ ಪಕ್ಷಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಎರೆಭೂತ, ಎರ್ಲಡ್ಡು ಹಾಗೂ ಹೆರಿಹಕ್ಕಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಿಂದ ಮಾರ್ಚ್‌ವರೆಗೆ ಕೃಷ್ಣಮೃಗಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಬಸ್ಟರ್ಡ್ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿಯಿಂದ ಜೂನ್‌ವರೆಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು.

2005ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ 6000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೃಷ್ಣಮೃಗಗಳಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು 10,000 ಕೃಷ್ಣಮೃಗಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಣೆಬೆನ್ನೂರಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸುಮಾರು 7000 ಕೃಷ್ಣಮೃಗಗಳು ರಾಣೆಬೆನ್ನೂರಿನಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಧುಗಿರಿಯ ಎರಡು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು 550 ಕೃಷ್ಣಮೃಗಗಳಿವೆ.

ರಾಣೆಬೆನ್ನೂರು ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮೂರು ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಹುಲತಿ, ಹುನಸಿಕಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಲಗೇರಿ. ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು 14.87 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ಕೋರ್ ವಲಯ ಹಾಗೂ 104.13 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ಬಫರ್ ವಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಫರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ.

1956ರ ತನಕ ಇಲ್ಲಿ ಅಕೇಶಿಯ, ಕ್ಯಾಟೆಚು, ಪ್ರೊಸೊಪಿಸ್ ಜುಲಿಫ್ಲೋರಾ, ಡೋಡೋನಿಯಾ ವಿಸ್ಕೋಸಾ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸಿಯಾ ಆರಿಕ್ಯುಲಾಟಾ ಪ್ರಮುಖ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳಾಗಿದ್ದವು. ನಂತರ ಸಸ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನೀಲಗಿರಿ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾತಿಯ ಗಿಡಗಳನ್ನು ನೆಡಲಾಯಿತು.

ಪ್ರಸ್ತುತ, ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ನೀಲಗಿರಿಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು, ಹಾರ್ಡ್ವಿಕಿಯಾ ಬಿನಾಟಾ ಮತ್ತು ಅಲ್ಬಿಜಿಯಾ ಅಮರಾ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಳಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಕೇಶಿಯ, ಕ್ಯಾಟೆಚು, ಪ್ರೊಸೊಪಿಸ್ ಜುಲಿಫ್ಲೋರಾ, ಡೋಡೋನಿಯಾ ವಿಸ್ಕೋಸಾ, ಅಕೇಶಿಯಾ ಸುಂದ್ರಾ, ಜಿಜಿಫಸ್ ಮಾರಿಷಿಯಾನಾ, ಲಂಟಾನಾ ಕ್ಯಾಮರಾ, ರಾಂಡಿಯಾ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸಿಯಾ ಆರಿಕ್ಯುಲಾಟಾ ಸೇರಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು ಹೆಚ್ಚು ತೆರೆದ ಕುರುಚಲು ಕಾಡಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಬಾಬುಲ್ ಗಿಡಗಳನ್ನು ನೆಡಲಾಗಿದ್ದು, ರಸ್ತೆ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಸಿಯಾ ಫಿಸ್ಟುಲಾ (ಗೋಲ್ಡನ್ ಶವರ್ ಟ್ರೀ), ಬೇವು, ಹೋಲೋಪ್ಟೆಲಿಯಾ ಇಂಟಿಗ್ರಿಫೋಲಿಯಾ (ಭಾರತೀಯ ಎಲ್ಮ್), ಮಧುಕಾ ಇಂಡಿಕಾ, ಫಿಕಸ್ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಹಾಗೂ ಬಿದಿರು ಗಿಡಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಕೃಷ್ಣಮೃಗ ಮತ್ತು ತೋಳಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇತರ ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಡುಹಂದಿ, ನರಿ, ಲಂಗೂರ್, ಮುಳ್ಳುಹಂದಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಮುಂಗುಸಿ, ಬೆಂಗಾಲ್ ಮಾನಿಟರ್, ಮೊಲ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಂಗೊಲಿನ್ ಸೇರಿವೆ. ಹರಿನಿಗುಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೈನಾಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ ಕೃಷ್ಣಮೃಗಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಸುಮಾರು 100 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಹಾಗೂ ಅರೆ-ಶುಷ್ಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಸ್ಟರ್ಡ್ ಪಕ್ಷಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡಲ್ಪಟ್ಟು ಹಾಗೂ ವಾಸಸ್ಥಳ ನಾಶದಿಂದ ಅದರ ಸಂಖ್ಯೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯಿತು. 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಸ್ಟರ್ಡ್ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ಅಂದಾಜು ಸುಮಾರು 14 ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಬಸ್ಟರ್ಡ್ ಹೊರತಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿ ಸಿರ್ಕೀರ್ ಕೋಗಿಲೆ, ದೊಡ್ಡ ಬೂದು ಬಬ್ಲರ್, ಬೇ-ಬ್ಯಾಕ್ಡ್ ಶ್ರೈಕ್ ಹಾಗೂ ಕಪ್ಪು ಡ್ರೊಂಗೊ (Dicrurus macrocercus) ಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.