ರಾಣೇಬೆನ್ನೂರು ಕೃಷ್ಣಮೃಗ ಅಭಯಾರಣ್ಯ

ರಾಣೇಬೆನ್ನೂರು ಕೃಷ್ಣಮೃಗ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಣೇಬೆನ್ನೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ರಾವುತನಕಟ್ಟಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು 1974ರ ಜೂನ್ 17ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.

ಸುಮಾರು 119 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣಮೃಗಗಳ (Blackbuck) ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಪರೂಪದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು (Grassland) ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಕೃಷ್ಣಮೃಗಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವಿವಿಧ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಆಶ್ರಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ.

ರಾಣೇಬೆನ್ನೂರು ಕೃಷ್ಣಮೃಗ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 305 ಕಿ.ಮೀ
ಹಾವೇರಿ – 43 ಕಿ.ಮೀ
ರಾಣೇಬೆನ್ನೂರು – 10 ಕಿ.ಮೀ
ರಾಣೇಬೆನ್ನೂರು ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 11 ಕಿ.ಮೀ

ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಒಟ್ಟು 119 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 14.87 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ಕೋರ್ (ಮೂಲ) ವಲಯ ಹಾಗೂ 104.13 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ಬಫರ್ (ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ) ವಲಯವಿದೆ. ಬಫರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕುರುಚಲು ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ನೀಲಗಿರಿ ತೋಟಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು, ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕೃಷಿಭೂಮಿಗಳು ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.

ರಾಣೇಬೆನ್ನೂರು ಕೃಷ್ಣಮೃಗ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಸ್ಟರ್ಡ್ (ಹೆಬ್ಬಕ) ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ತೋಳಗಳಿಗೂ ಆಶ್ರಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಸ್ಟರ್ಡ್ ಪಕ್ಷಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಎರೆಭೂತ, ಎರ್ಲಡ್ಡು ಹಾಗೂ ಹೆರಿಹಕ್ಕಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ 2002ರ ನಂತರ ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪಕ್ಷಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲ.

ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಿಂದ ಮಾರ್ಚ್‌ವರೆಗೆ ಕೃಷ್ಣಮೃಗಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಹಿಂದೆ ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಸ್ಟರ್ಡ್ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿಯಿಂದ ಜೂನ್‌ವರೆಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು.

2005ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ 6,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೃಷ್ಣಮೃಗಗಳಿದ್ದವು. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು 10,000 ಕೃಷ್ಣಮೃಗಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಣೇಬೆನ್ನೂರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸುಮಾರು 7,000 ಕೃಷ್ಣಮೃಗಗಳು ರಾಣೇಬೆನ್ನೂರಿನಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಧುಗಿರಿಯ ಎರಡು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 550 ಕೃಷ್ಣಮೃಗಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ.

ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಹುಲತಿ, ಹುನಸಿಕಟ್ಟಿ ಹಾಗೂ ಅಲಗೇರಿ ಎಂಬ ಮೂರು ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

1956ರವರೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಕೇಶಿಯಾ ಕ್ಯಾಟೆಚು, ಪ್ರೊಸೊಪಿಸ್ ಜುಲಿಫ್ಲೋರಾ, ಡೋಡೋನಿಯಾ ವಿಸ್ಕೋಸಾ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸಿಯಾ ಔರಿಕ್ಯುಲಾಟಾ ಪ್ರಮುಖ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳಾಗಿದ್ದವು. ನಂತರ ಹಸಿರು ವಲಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನೀಲಗಿರಿ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡಲಾಯಿತು.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು, ಹಾರ್ಡ್ವಿಕಿಯಾ ಬಿನಾಟಾ ಮತ್ತು ಅಲ್ಬಿಜಿಯಾ ಅಮರಾ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಮಧ್ಯ ಹಾಗೂ ಕೆಳಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಕೇಶಿಯಾ ಕ್ಯಾಟೆಚು, ಪ್ರೊಸೊಪಿಸ್ ಜುಲಿಫ್ಲೋರಾ, ಡೋಡೋನಿಯಾ ವಿಸ್ಕೋಸಾ, ಅಕೇಶಿಯಾ ಸುಂದ್ರಾ, ಜಿಜಿಫಸ್ ಮಾರಿಷಿಯಾನಾ, ಲಂಟಾನಾ ಕ್ಯಾಮರಾ, ರಾಂಡಿಯಾ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾಸಿಯಾ ಔರಿಕ್ಯುಲಾಟಾ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು ಹೆಚ್ಚು ತೆರೆದ ಕುರುಚಲು ಕಾಡಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಬಾಬುಲ್ ಗಿಡಗಳನ್ನು ನೆಡಲಾಗಿದ್ದು, ರಸ್ತೆ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಸಿಯಾ ಫಿಸ್ಟುಲಾ (ಗೋಲ್ಡನ್ ಶವರ್ ಟ್ರೀ), ಬೇವು, ಹೋಲೋಪ್ಟೆಲಿಯಾ ಇಂಟಿಗ್ರಿಫೋಲಿಯಾ (ಭಾರತೀಯ ಎಲ್ಮ್), ಮಧುಕಾ ಇಂಡಿಕಾ, ಫಿಕಸ್ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಹಾಗೂ ಬಿದಿರು ಗಿಡಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಕೃಷ್ಣಮೃಗ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ತೋಳಗಳ ಸಮೃದ್ಧ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇತರ ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಡುಹಂದಿ, ನರಿ, ಲಂಗೂರ್, ಮುಳ್ಳುಹಂದಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಮುಂಗುಸಿ, ಬೆಂಗಾಲ್ ಮಾನಿಟರ್ ಹಲ್ಲಿ, ಮೊಲ ಹಾಗೂ ಪ್ಯಾಂಗೊಲಿನ್ ಸೇರಿವೆ. ಹರಿನಿಗುಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೈನಾಗಳನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು.

ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ನಂತರ ಕೃಷ್ಣಮೃಗಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಹಾಗೂ ಅರೆ-ಶುಷ್ಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಸ್ಟರ್ಡ್ ಪಕ್ಷಿಯು ಅತಿಯಾದ ಬೇಟೆ ಹಾಗೂ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳ ನಾಶದಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು. 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಈ ಅಪರೂಪದ ಪಕ್ಷಿಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 14 ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಸ್ಟರ್ಡ್ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಇದ್ದವೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಸ್ಟರ್ಡ್ ಹೊರತಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿ ಸಿರ್ಕೀರ್ ಕೋಗಿಲೆ, ದೊಡ್ಡ ಬೂದು ಬಬ್ಲರ್, ಬೇ-ಬ್ಯಾಕ್ಡ್ ಶ್ರೈಕ್ ಹಾಗೂ ಕಪ್ಪು ಡ್ರೊಂಗೊ (Dicrurus macrocercus) ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.