ನಗರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿಗ್ಗಾಂವ್ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಂಕಾಪುರ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿರುವ ಬಂಕಾಪುರ ಕೋಟೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದ ಪುರಾತನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಗರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ನಾಗರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಅಥವಾ ಅರವತ್ತಾರು ಕಂಬಗಳ ದೇವಾಲಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನಗರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ದೂರಗಳು
- ಬೆಂಗಳೂರು – 357 ಕಿ.ಮೀ
- ಹಾವೇರಿ – 25 ಕಿ.ಮೀ
- ಶಿಗ್ಗಾಂವ್ – 10 ಕಿ.ಮೀ
- ಹಾವೇರಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 26 ಕಿ.ಮೀ
ಈ ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 7:00 ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 12:00 ರವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಸಂಜೆ 4:30 ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 6:30 ರವರೆಗೆ ಭಕ್ತರ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.
ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಕಾಪುರ ಕೋಟೆಯು ಒಂದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಕೋಟೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ನಗರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಫಿರೋಜ್ ಷಾ ಬಹಮನಿಯ ಸೈನ್ಯದ ದಾಳಿ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಬಿಜಾಪುರದ ಆದಿಲ್ಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು.
ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಫರಿಷ್ಟಾ ಅವರ ಬರಹಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಲ್ತಾನನು ಕೋಟೆಯೊಳಗಿನ ಭವ್ಯ ದೇವಾಲಯವೊಂದನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದ್ದನು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅನೇಕ ದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ದರೋಡೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ, ವಿಶಾಲವಾದ ಸಭಾಮಂಟಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ತನ್ನ ಮೂಲ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಈ ದೇವಾಲಯವು ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಕಿರು ಶಾಸನಗಳು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಇತರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 1091ರ ಎರಡು ಶಾಸನಗಳು ಹಾಗೂ ಕ್ರಿ.ಶ. 1138ರ ಒಂದು ಶಾಸನವು ನಗರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾದ ದತ್ತಿ ಮತ್ತು ಅನುದಾನಗಳ ಕುರಿತು ಮಹತ್ವದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿವೆ.
ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ
ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಆಡಮ್ ಹಾರ್ಡಿ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದೇವಾಲಯವು 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರ (ನಂತರದ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಅಥವಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಸೇರಿದೆ.
ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಾಬೂನು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಸಣ್ಣ ಗೋಪುರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗರ್ಭಗುಡಿ, ಅಂತರಾಳ, ಮಂಟಪ ಹಾಗೂ ಮಹಾಮಂಟಪ (ನವರಂಗ)ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರ ದೇವಾಲಯಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸದಂತೆ, ಗರ್ಭಗುಡಿಯು ಅಂತರಾಳ ಮತ್ತು ಮುಖಮಂಟಪದ ಮೂಲಕ ವಿಶಾಲವಾದ ಸಭಾಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಭಾಮಂಟಪದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ನಂದಿಮಂಟಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಸಭಾಮಂಟಪಗಳ ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ. ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಪೈಲಸ್ಟರ್ಗಳ (ಅರ್ಧ ಸ್ತಂಭಗಳ) ಮೂಲಕ ವಿಭಜಿಸಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅರ್ಧ ಪೈಲಸ್ಟರ್ಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಗೋಪುರಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.
ದೊಡ್ಡ ಸಭಾಮಂಟಪದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಗಂಟೆಯಾಕಾರದ, ಲೇಥ್ನಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳಿಸಲಾದ ಕಡುಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಸಾಬೂನು ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳು. ಈ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ನಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಶ್ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ಅವು ಬೆಳಕನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸಿ ಮಿನುಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಹೊಯ್ಸಳರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು.
ಕಂಬಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಅಲಂಕಾರವು ಸಮತಲ ಉಂಗುರಾಕಾರದ ಕೆತ್ತನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಕೆಲವು ಕಂಬಗಳು ಚೌಕಾಕಾರದ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎರಡು ಸಭಾಮಂಟಪಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಕಂಬಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ.
ಕಂಬಗಳ ನಡುವಿನ ಸಭಾಮಂಟಪದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಅಲಂಕಾರಿಕವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮೃಗಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಹಾಗೂ ರೋಸೆಟ್ (ಕಮಲಾಕೃತಿ) ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಗುಮ್ಮಟಾಕಾರದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ಅಲಂಕಾರವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಇದಲ್ಲದೆ, ಶಿವ, ವಿಷ್ಣು, ಗಣೇಶ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಕಾಳಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಕಲಾತ್ಮಕ ವೈಭವವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ.
ಭೇಟಿ ನೀಡಿ