ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ನೀರಲಗಿ

ಸಿದ್ದರಾಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿಗ್ಗಾಂವ್ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನೀರಲಗಿ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪುರಾತನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯ ಹಾಗೂ ಹೊಯ್ಸಳರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ನೀರಲಗಿಯ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 381 ಕಿ.ಮೀ
ಹಾವೇರಿ – 46 ಕಿ.ಮೀ
ಶಿಗ್ಗಾಂವ್ – 17 ಕಿ.ಮೀ
ಹಾವೇರಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 48 ಕಿ.ಮೀ

ನೀರಲಗಿ ಗ್ರಾಮವು ಶಿಗ್ಗಾಂವ್–ಹಾವೇರಿ ಹೆದ್ದಾರಿಯಿಂದ ಕೇವಲ ಒಂದೆರಡು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಸಿದ್ದರಾಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಗ್ರಾಮದ ಪೂರ್ವ ತುದಿಯಲ್ಲಿ, ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣದ ನಡುವೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು ಆಯತಾಕಾರದ ಆವರಣದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸಿದ್ದರಾಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂದಿನ ನೀರಲಗಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ “ನೆರುಳಗೆ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಬೆಳಹುಗೆಯ ನಾಡಪ್ರಭುವಾದ ಮಲ್ಲ ಗಾವುಂಡನು ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೂದಾನ ನೀಡಿದ ಕುರಿತು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹಿಂದೆ ಕೋಟೆ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಗಳಿದ್ದರೂ, ಇಂದು ಕೋಟೆಯ ಯಾವುದೇ ಅವಶೇಷಗಳು ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯುದ್ಧಗಳು ಅಥವಾ ಆಕ್ರಮಣಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯು ನಾಶವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದೇವಾಲಯವು ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖ ಗರ್ಭಗುಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೇದಿಕೆಯಿದ್ದು, ಅದರ ಮುಂದಿರುವ ಮುಖಮಂಟಪವು ಸುಕನಾಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಮೆಂಟ್ ಬಳಸಿ ದುರಸ್ತಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಮೂರು ಹಂತಗಳ ವೇಸರ ಶೈಲಿಯ ಶಿಖರವು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದೆ. ಶಿಖರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕಳಸವಿದ್ದು, ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಕಶಿಲೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಶಿಖರವು ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲಂಬವಾದ ಪಕ್ಕೆಲುಬಿನ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೊರಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯಾಕೃತಿಗಳು, ಸಪ್ತಮಾತೃಕೆಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಐದು ಹಂತಗಳ ದ್ವಾರಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಲಲಾಟಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ದ್ವಾರಬಂಧದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪಿರಮಿಡ್ ಆಕಾರದ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಐದು ಕಳಸಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಮಾನವ ಆಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದ್ದು, ಮನ್ಮಥ, ರತಿ ಹಾಗೂ ಅವರ ಪರಿಚಾರಕರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

ರಂಗಮಂಟಪದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಕಮಲದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಚಾವಣಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ನಂತರ ಅಂತರಾಳ, ಮುಖಮಂಟಪ ಹಾಗೂ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಅಂತರಾಳದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತರಾಳದ ದ್ವಾರದ ಮೇಲಿರುವ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಶೈಲಿಯ ಮಕರತೋರಣವು ಅತ್ಯಂತ ಅಲಂಕಾರಿಕವಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಕೀರ್ತಿಮುಖವು ಚೌಕಾಕಾರದ ಅಥವಾ ಆಯತಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೀರ್ತಿಮುಖದ ಜೊತೆಗೆ ಶಿಖರದ ವಿನ್ಯಾಸವೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ನಾಗರ ಮತ್ತು ವೇಸರ ಶೈಲಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಗರ ಶೈಲಿಯ ಅಂಶಗಳಿದ್ದರೆ, ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ವೇಸರ ಶೈಲಿಯ ವಿನ್ಯಾಸವಿದೆ. ಶಿಖರವು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಂತೆ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರುವ ಪಿರಮಿಡ್ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕ್ರಾಸ್-ಮೋಟಿಫ್‌ಗಳು, ಪುಷ್ಪಾಕೃತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ.