ಬಂಕಾಪುರ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಬಂಕಾಪುರ ನವಿಲು ಅಭಯಾರಣ್ಯ

ಬಂಕಾಪುರ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಬಂಕಾಪುರ ನವಿಲು ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಂಕಾಪುರ ಎಂಬ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ. ಬಂಕಾಪುರ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಬಂಕಾಪುರ ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ನಾಗರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಅಥವಾ ಅರವತ್ತು ಕಂಬದ ಗುಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚಾಲುಕ್ಯರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಮಸೀದಿಯೂ ಇದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಜೈನರಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜೈನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥವಾದ ಆದಿಪುರನ್ ಇಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನವಿಲು ಇರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬಂಕಾಪುರ ಕೋಟೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದ 139 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ನವಿಲುಧಾಮ ಹರಡಿದೆ.

ಬಂಕಾಪುರ ಕೋಟೆಯ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 357 ಕಿ.ಮೀ
ಹಾವೇರಿ – 25 ಕಿ.ಮೀ
ಶಿಗ್ಗಾಂವ್ – 10 ಕಿ.ಮೀ
ಹಾವೇರಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 26 ಕಿ.ಮೀ

ಬಂಕಾಪುರ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬನವಾಸಿಯ ಕದಂಬರು, ಗಂಗರು, ಚೋಳರು, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು, ಹೊಯ್ಸಳರು, ಚಾಲುಕ್ಯರು, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜರು, ಬಿಜಾಪುರದ ಆದಿಲ್ಶಾಹಿಗಳು, ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ರಾಜವಂಶಗಳು ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಭಿನ್ನ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹವೇ ಈ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯಗಳ ನಡುವೆಯೂ, ಇಂದು ಪಾಳುಬಿದ್ದ ಅವಶೇಷಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು.

9ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂಕಾಪುರವನ್ನು “ಬಂಕೆಯರಸ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ರಾಜ ಅಮೋಘವರ್ಷ ಪ್ರಥಮರ ಸಾಮಂತರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು. 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕದಂಬರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು; ನಂತರ ಹೊಯ್ಸಳರ ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನು ಇದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು.

ಬಂಕಾಪುರ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಮೈದಾನದ ಕಡೆಗೆ ಹೋದರೆ, ಹಂಗಲ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಸುರಂಗದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಸಣ್ಣ ಕಟ್ಟಡವೊಂದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಈಗ ಬಾವಲಿಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದು, ಕಂದಕಗಳು ದಟ್ಟವಾದ ಸಸ್ಯಾವರಣದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹಳೆಗನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಸಣ್ಣ ಸಂಗ್ರಹವಿದ್ದು, ಇದು ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕಲೆಯ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅವಧಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಕಾಪುರ ಕೋಟೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲೊಂದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. 1963ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ನವಿಲನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ ನಂತರ, 1972ರ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಇಲ್ಲಿ ನವಿಲುಧಾಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಬಂಕಾಪುರ ನವಿಲು ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು 2001ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನವಿಲುಧಾಮ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ನವಿಲುಧಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಇನ್ನೊಂದು ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.

ಬಂಕಾಪುರ ನವಿಲು ಅಭಯಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಯವಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕವೂ ಇಲ್ಲ.