ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ ತೊಂಡನೂರು (ಕೆರೆತೊಣ್ಣೂರು)

ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಾಂಡವಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮೇಲುಕೋಟೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಕೆರೆತೊಣ್ಣೂರು (ತೊಂಡನೂರು) ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ತೊಂಡನೂರು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಂತೀಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.

ಶ್ರೀ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ “ಪಂಚ ನಾರಾಯಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ” ಈ ದೇವಾಲಯವು ಮೊದಲನೆಯದು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಚೋಳ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಕೆರೆತೊಣ್ಣೂರು ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯದ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 138 ಕಿ.ಮೀ
ಮಂಡ್ಯ – 34 ಕಿ.ಮೀ
ಪಾಂಡವಪುರ – 9 ಕಿ.ಮೀ
ಪಾಂಡವಪುರ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 12 ಕಿ.ಮೀ
ಮೈಸೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ – 52 ಕಿ.ಮೀ

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 7:30 ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 12:00 ರವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಸಂಜೆ 4:00 ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 7:30 ರವರೆಗೆ ಭಕ್ತರ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.

ಭವ್ಯವಾದ ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣನ ವಿಗ್ರಹವು ಸುಮಾರು 8 ಅಡಿ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು, ಶ್ರೀದೇವಿ ಮತ್ತು ಭೂದೇವಿಯರೊಂದಿಗೆ ಸಮಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವಿಗ್ರಹವು ಏಕಶಿಲೆಯಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಸ್ವಾಮಿಯು ಕೆಳಗಿನ ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಶಂಖವನ್ನು ಹಾಗೂ ಕೆಳಗಿನ ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದು, ಮೇಲಿನ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಗದೆ ಮತ್ತು ಪದ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವುದು ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯವು ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರವೇಶ ಮಾರ್ಗದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲೂ ಬಾವಿಗಳಿವೆ. ಗರುಡ ಕೊಳವು ಒಂದು ಸುಂದರ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬಾವಿಯಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮಂಟಪದೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮಂಟಪದ ಗೋಡೆಯ ಸಮೀಪ ಶ್ರೀ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಕುಳಿತು ಪ್ರವಚನ ನೀಡಿದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಗಳಿವೆ.

ಮಹಾರಂಗಮಂಟಪವು 50 ಕಂಬಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಪಾತಾಳ ಅಂಕಣವು 40 ಅಷ್ಟಭುಜಾಕಾರದ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಲಿಪೀಠದೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು 45 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಗರುಡಸ್ತಂಭವು ದೇವಾಲಯದ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಈ ಗರುಡಸ್ತಂಭದ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ, ಹೊರಗಿನಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಅದು ದೇವಾಲಯದ ಶಿಖರದ ಮೇಲಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಒಳಗಿನಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ದೇವಾಲಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರಾದ ಜಯ ಮತ್ತು ವಿಜಯ ಅವರ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರ ಕೊಡುಗೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಚೋಳರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಿರುಕುಳದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಬಂದು, ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯನಾದ ತೊಂಡನೂರು ನಂಬಿ ಅವರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿ, ಪುನಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಪಾದುಕೆಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಅರ್ಧಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದ ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಜೈನ ರಾಜ ಬಿಟ್ಟಿದೇವನ ಅರಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ, ರಾಜನ ಪುತ್ರಿಯು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯ ಬಾಧೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಳು. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಿದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಬಿಟ್ಟಿದೇವನು ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ನಂತರ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ತೊಂಡನೂರು, ಮೇಲುಕೋಟೆ, ಬೇಲೂರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರತಾಗಿ, ತೊಂಡನೂರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಯೋಗ ನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಇವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಎದುರುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವಿದ್ದು, ಅದರ ಗೋಪುರ ಹಾಗೂ ಶಾಸನಗಳು ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿದ, ವ್ಯಾಕರಣಬದ್ಧ ಹಾಗೂ ಸುಗಮ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ:

ಪಂಚ ನಾರಾಯಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಐದು ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು:

ಮೇಲುಕೋಟೆಯ ಚೆಲುವನಾರಾಯಣ (ತಿರುನಾರಾಯಣ) ದೇವಾಲಯ
ತಲಕಾಡಿನ ಕೀರ್ತಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯ
ಗದಗದ ವೀರನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯ
ಬೇಲೂರಿನ ಸೌಮ್ಯನಾರಾಯಣ (ಚೆನ್ನಕೇಶವ) ದೇವಾಲಯ
ತೊಂಡನೂರಿನ ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯ

ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪಂಚ ನಾರಾಯಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ವೈಕುಂಠ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿ ಮೋಕ್ಷ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ವಜ್ರಾಯುಧದಿಂದ ವೃತ್ರಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ದೋಷವು ಉಂಟಾಯಿತು. ಆ ದೋಷದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ಇಂದ್ರನು ಈ ಪಂಚ ನಾರಾಯಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ತೊಂಡನೂರಿನ ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣ ಕ್ಷೇತ್ರವೂ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳವು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.