ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ ತೊಂಡನೂರು (ಕೆರೆತೊಣ್ಣೂರು)

ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಾಂಡವಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮೇಲುಕೋಟೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಕೆರೆತೊಣ್ಣೂರು (ತೊಂಡನೂರು) ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ತೊಂಡನೂರು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳರ ಪ್ರಾಂತೀಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.

ಶ್ರೀ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಐದು ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಮೂಹವಾದ “ಪಂಚ ನಾರಾಯಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ” ಈ ದೇವಾಲಯವು ಮೊದಲನೆಯದು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜರಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಚೋಳರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೆರೆತೊಣ್ಣೂರು ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯದ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 138 ಕಿ.ಮೀ
ಮಂಡ್ಯ – 34 ಕಿ.ಮೀ
ಪಾಂಡವಪುರ – 9 ಕಿ.ಮೀ
ಪಾಂಡವಪುರ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 12 ಕಿ.ಮೀ
ಮೈಸೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ – 52 ಕಿ.ಮೀ

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 7:30 ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 12:00 ರವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಸಂಜೆ 4:00 ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 7:30 ರವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.

ಭವ್ಯವಾದ ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣನ ವಿಗ್ರಹವು ಸುಮಾರು 8 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದು, “ಸಮಾಶ್ರಯನ” ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀದೇವಿ ಮತ್ತು ಭೂದೇವಿಯರೊಂದಿಗೆ ನಿಂತಿರುವ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವಿಗ್ರಹವು ಒಂದೇ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಸ್ವಾಮಿಯು ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಶಂಖವನ್ನು ಮತ್ತು ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವುದು, ಮೇಲಿನ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಗದೆ ಮತ್ತು ಪದ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವುದು ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯವು ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರವೇಶದ ನಡಿಗೆಯ ದಾರಿಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲೂ ಬಾವಿಗಳಿವೆ. ಗರುಡ ಕೊಳವು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬಾವಿಯಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮಂಟಪದೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮಂಟಪದ ಗೋಡೆಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಕುಳಿತು ಪ್ರವಚನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಗಳಿವೆ.

ಮಹಾರಂಗ ಮಂಟಪವು 50 ಕಂಬಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಪಾತಾಳ ಅಂಕಣವು 40 ಅಷ್ಟಭುಜಾಕಾರದ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಲಿಪೀಠದೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು 45 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಗರುಡ ಸ್ತಂಭವು ದೇವಾಲಯದ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಗರುಡ ಸ್ತಂಭದ ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ, ಹೊರಗಿನಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಅದು ದೇವಾಲಯದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಒಳಗಿನಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಅದು ದೇವಾಲಯದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕರಾದ ಜಯ ಮತ್ತು ವಿಜಯ ಸ್ಥಾಪಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರ ಕೊಡುಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಚೋಳರ ಕಿರುಕುಳದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಬಂದು, ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯನಾದ ತೊಂಡನೂರು ನಂಬಿಯ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಪುನಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು. ಅವರ ಪಾದುಕೆಗಳು ಅರ್ಧಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಸಂರಕ್ಷಿತವಾಗಿವೆ.

ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದ ಐತಿಹ್ಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಜೈನ ರಾಜ ಬಿಟ್ಟಿದೇವನ ಅರಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ, ರಾಜನ ಮಗಳು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿದ್ದಳು. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ರಾಜನು ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ತೊಂಡನೂರು, ಗದಗ, ತಲಕಾಡು, ಮೇಲುಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಬೇಲೂರಿನಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.

ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರತಾಗಿ, ತೊಂಡನೂರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಯೋಗ ನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಇವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಎದುರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವಿದ್ದು, ಇದರ ಗೋಪುರ ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳು ವಿಶೇಷ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ.

ಪಂಚ ನಾರಾಯಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಐದು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳು:

ಮೇಲುಕೋಟೆಯ ಚೆಲುವ ನಾರಾಯಣ (ತಿರುನಾರಾಯಣ) ದೇವಸ್ಥಾನ
ತಲಕಾಡಿನ ಕೀರ್ತಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ
ಗದಗದ ವೀರ ನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ
ಬೇಲೂರಿನ ಸೌಮ್ಯ ನಾರಾಯಣ (ಚೆನ್ನಕೇಶವ) ದೇವಸ್ಥಾನ
ತೊಂಡನೂರಿನ ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ

ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪಂಚ ನಾರಾಯಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ವೈಕುಂಠ ಮೋಕ್ಷ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ವೃತ್ರಾಸುರನನ್ನು ವಜ್ರಾಯುಧದಿಂದ ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಇದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ದೋಷವು ಅವನಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಆ ದೋಷದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು, ಇಂದ್ರನು ಈ ಪಂಚ ನಾರಾಯಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ತೊಂಡನೂರಿನ ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣ ಕ್ಷೇತ್ರವೂ ಒಂದು ಆಗಿದ್ದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳವು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.