ಕೈದಾಳ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ

ಕೈದಾಳ ಚನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತುಮಕೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕೈದಾಳ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಶತಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1152ರಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳರ ಸಾಮಂತ ಬಾಚಿದೇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಚನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ದ್ರಾವಿಡ ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳ ಶೈಲಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ ಕಲಾ ವೈಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವಿಶೇಷ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ.

ಕೈದಾಳ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯದ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 73 ಕಿ.ಮೀ
ತುಮಕೂರು – 8 ಕಿ.ಮೀ
ತುಮಕೂರು ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 8 ಕಿ.ಮೀ

ಕೈದಾಳ ಚನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವು ದ್ರಾವಿಡ ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗಳ ಸಮನ್ವಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಮೂಲತಃ ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಈ ದೇವಾಲಯವು ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನವೀಕರಣಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮೇಲಿರುವ ರಾಜಗೋಪುರವನ್ನು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಮೂಲ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವಾದ ಶ್ರೀ ಚನ್ನಕೇಶವ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮೂರ್ತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ವಿಗ್ರಹವು ಸುಮಾರು 5.1 ಅಡಿ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 21 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಗ್ರಹದ ಪ್ರಭಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ದಶಾವತಾರಗಳ ಸುಂದರ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಮಹಾದ್ವಾರದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಂಬದ ಮೇಲೆ ಚನ್ನಕೇಶವ ಸ್ವಾಮಿಯು ತನ್ನ ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಶಿಲ್ಪವಿದ್ದು, ಎಡಭಾಗದ ಕಂಬದ ಮೇಲೆ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವ ಯೋಧನ ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಚನ್ನಕೇಶವ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮೂರ್ತಿಯು ಮೂಲ ವಿಗ್ರಹವಲ್ಲ. ಮೂಲ ವಿಗ್ರಹವು ಸುಮಾರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಪುರಾತನವಾಗಿದ್ದು, ಈಗ ಕಾಣುವ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು 300 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕ್ರಿ.ಶ. 1749ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ನಿಜಾಮನಾಗಿದ್ದ ನಾಸಿರ್ ಜಂಗ್ ಅವರ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಮೂಲ ಮೂರ್ತಿಯು ಭಗ್ನಗೊಂಡಿತು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತುಮಕೂರು, ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ, ಮದುರೈ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಶ್ರೀಮಂತ ನಗರಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು.

ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಹಾರಾಜರಾದ ಇಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಚನ್ನಪಯ್ಯ ಅವರ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಹೊಸ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಗುಬ್ಬಿ ಸಮೀಪದ ಬೇಡರಾಯಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಶ್ರೀ ಚನ್ನಕೇಶವ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ತಂದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಭಗ್ನಗೊಂಡ ಮೂಲ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಯಿತು.

ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೈದಾಳವು ಗುಬ್ಬಿ, ಕುಣಿಗಲ್ ಮತ್ತು ತುಮಕೂರು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದ್ದು, ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. “ಕೈ” ಮತ್ತು “ದಳ” ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ “ಕೈದಾಳ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತೆಂದು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೈದಾಳದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗಾಧರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಶಾಸನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 897ರಲ್ಲಿ (9ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ) ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಸಾಮ್ರಾಟ ಅಮೋಘವರ್ಷ ನೃಪತುಂಗನ ಪುತ್ರನಾದ ಮೊದಲ ಕೃಷ್ಣನು ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಟಾಗಿ ಕೈದಾಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದನೆಂದು ಶಾಸನಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಬಳಿಕ ಅಮೋಘವರ್ಷನು ತನ್ನ ಮಗನ ವಿರುದ್ಧ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಬಂಕೇಶನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದನೆಂದು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.