ಕೈದಾಳ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ

ಕೈದಾಳ ಚನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತುಮಕೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕೈದಾಳ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಶತಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1152ರಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳರ ಸಾಮಂತ ಬಾಚಿದೇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಚನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ದ್ರಾವಿಡ ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳ ಶೈಲಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ ಕಲಾ ವೈಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವಿಶೇಷ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ.

ಕೈದಾಳ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯದ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 73 ಕಿ.ಮೀ
ತುಮಕೂರು – 8 ಕಿ.ಮೀ
ತುಮಕೂರು ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 8 ಕಿ.ಮೀ

ಕೈದಾಳ ಚನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವು ದ್ರಾವಿಡ ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳ ಶೈಲಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಮೂಲತಃ ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಈ ದೇವಾಲಯವು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಆಧುನೀಕರಣಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮೇಲಿರುವ ಗೋಪುರವನ್ನು ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ದೇವಾಲಯದ ಮೂಲ ವಿಗ್ರಹವಾದ ಚನ್ನಕೇಶವ ಮೂರ್ತಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಗ್ರಹವು ಸುಮಾರು 5.1 ಅಡಿ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು, 21 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಗ್ರಹದ ಪ್ರಭಾವಲಯದಲ್ಲಿ ದಶಾವತಾರ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿವೆ.

ಮಹಾದ್ವಾರದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಂಬದ ಮೇಲೆ ಚನ್ನಕೇಶವನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಶಿಲ್ಪವಿದೆ. ಎಡಭಾಗದ ಕಂಬದ ಮೇಲೆ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವ ಯೋಧನ ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮೂಲದ ಸುಮಾರು 1000 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ಚನ್ನಕೇಶವ ಮೂರ್ತಿ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾಣುವ ಮೂರ್ತಿ ಸುಮಾರು 300 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು. ಕ್ರಿ.ಶ. 1749ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ನಿಜಾಮನಾಗಿದ್ದ ನಾಸಿರ್ ಜಂಗ್ (ಹೈದರಾಬಾದ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು 1 ಜೂನ್ 1748 ರಿಂದ 1750 ರವರೆಗೆ ಆಳಿದರು) ದಾಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಮೂಲ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಭಗ್ನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತುಮಕೂರು, ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ, ಮದುರೈ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.

ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಹಾರಾಜರಾದ ಇಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರು ಅವರ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಚನ್ನಪಯ್ಯ ಎಂಬವರು ಪತ್ರದ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಗುಬ್ಬಿ ಸಮೀಪದ ಬೇಡರಾಯಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಚನ್ನಕೇಶವ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ತಂದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಹಳೆಯ ಭಗ್ನಗೊಂಡ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ವಿಧಿ ವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಯಿತು.

ಕೈದಾಳವು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗುಬ್ಬಿ, ಕುಣಿಗಲ್ ಮತ್ತು ತುಮಕೂರು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಯೂ ಇತ್ತು. “ಕೈ + ದಳ” ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ “ಕೈದಾಳ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೈದಾಳದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗಾಧರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಶಾಸನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಬಹಳ ಪುರಾತನವಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 897ರಲ್ಲಿ (9ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ) ಅಮೋಘವರ್ಷ ನೃಪತುಂಗನ ಮಗ ಮೊದಲ ಕೃಷ್ಣನು ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಲಹಗೊಂಡು ಕೈದಾಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದನೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಅಮೋಘವರ್ಷನು ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಪಾಠ ಕಲಿಸಲು ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಬಂಕೇಶನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ, ಇಲ್ಲಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದನೆಂದು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.