ನಿಡಗಲ್ ಬೆಟ್ಟ ಅಥವಾ ನಿಡಗಲ್ ಕೋಟೆಯು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಾವಗಡ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬೆಟ್ಟದ ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 1,241 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದು, ತನ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಉದ್ದವಾದ ಹಾಗೂ ನಿಡಿದಾದ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ “ನಿಡಗಲ್” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.
ನಿಡಗಲ್ ಬೆಟ್ಟದ ದೂರಗಳು
- ಬೆಂಗಳೂರು – 184 ಕಿ.ಮೀ
- ತುಮಕೂರು – 121 ಕಿ.ಮೀ
- ಪಾವಗಡ – 27 ಕಿ.ಮೀ
- ಪೆನುಕೊಂಡ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 64 ಕಿ.ಮೀ
ನಿಡಗಲ್ ಕೋಟೆಯು ಒಟ್ಟು ಆರು ಸುತ್ತಿನ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನ ಕೋಟೆಯನ್ನು “ಕಾಳಗಿ” ಅಥವಾ “ಕಾಳಹಸ್ತಿ ಕೋಟೆ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಎರಡನೇ ಸುತ್ತನ್ನು “ಭೈರವನ ಕೋಟೆ”, ಮೂರನೇ ಸುತ್ತನ್ನು “ಬಸವನ ಕೋಟೆ”, ನಾಲ್ಕನೇ ಸುತ್ತನ್ನು “ಚನ್ನರಾಯನ ಕೋಟೆ”, ಐದನೇ ಸುತ್ತನ್ನು “ಅಲ್ಲಮನ ಕೋಟೆ” ಅಥವಾ “ಬೆಸ್ತರ ಕೋಟೆ”, ಹಾಗೂ ಆರನೇ ಸುತ್ತನ್ನು “ವೀರಭದ್ರ ಕೋಟೆ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಆರು ಸುತ್ತಿನ ಕೋಟೆಗಳ ಬಹುಭಾಗ ಶಿಥಿಲಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಇಂದು ಅವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಕ್ರಿ.ಶ. 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚೋಳರು ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳರು, ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಬಲಿಷ್ಠ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ರಾಜವಂಶಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿಡಗಲ್ ಚೋಳರು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ತಮ್ಮನ್ನು “ಕಾಲ ಚೋಳರು” ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಇವರು, ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 11ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ 13ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದರೆಂದು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಇಂದು ಕೋಟೆಯ ಶಿಖರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಶಿಥಿಲ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಚಾರಣ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿಖರದವರೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಚಾರಣವು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರಬಹುದು. ಮಾರ್ಗದುದ್ದಕ್ಕೂ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಗಾರೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ, ಈಗ ಶಿಥಿಲಗೊಂಡಿರುವ ಸೈನಿಕರ ವಸತಿಗೃಹಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಶಿವನ ಒಂದು ರೂಪವಾದ ಶ್ರೀ ರಾಮಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಶಾಸನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಕಾಳಹಸ್ತಿಯಿಂದ ತರಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಂದಿಯ ಪ್ರತಿಮೆ ಹಾಗೂ ಅಗ್ನಿಪಾತ್ರೆಯೂ ಇದೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಹಚ್ಚುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ “ಬಸವಣ್ಣ ಜಾತ್ರೆ” ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಭೇಟಿ ನೀಡಿ