ಜರಿಮಲೆ ಕೋಟೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೂಡ್ಲಿಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಜರಿಮಲೆ ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪಾಳೆಯಗಾರರ ವಂಶಸ್ಥರಾದ ಜರಿಮಲೆ ಪಾಳೆಯಗಾರರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜರಿಮಲೆ ಪಾಳೆಯಗಾರರು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಮದಕರಿ ನಾಯಕರ ಪತ್ನಿಯ ತವರು ಮನೆಯವರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದೆ.
ಜರಿಮಲೆ ಕೋಟೆಯ ದೂರಗಳು
- ಬೆಂಗಳೂರು – 272 ಕಿ.ಮೀ
- ಹೊಸಪೇಟೆ – 68 ಕಿ.ಮೀ
- ಕೂಡ್ಲಿಗಿ – 15 ಕಿ.ಮೀ
- ಹೊಸಪೇಟೆ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 68 ಕಿ.ಮೀ
ಜರಿಮಲೆ ಪಾಳೆಯಗಾರರು – ಗತವೈಭವದ ನೆಲೆ
ಜರಿಮಲೆ ಗ್ರಾಮವು ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಗತವೈಭವವನ್ನು ಸಾರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೂಡ್ಲಿಗಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 14 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಜರಿಮಲೆ, ಗುಡ್ಡಗಾಡುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮವು ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸಿಹಿಯಾದ ಸೀತಾಫಲಕ್ಕೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಜರಿಮಲೆಯನ್ನು ಆಳಿದ ಮೂಲ ವಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ನಂತರದ ಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತು ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಶೋಧಕ ಡಾ. ವಿರೂಪಾಕ್ಷಿ ಪೂಜಾರಹಳ್ಳಿಯವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, ಭೂಮರಾಜನೆಂಬ ನಾಯಕನು ಬೇಟೆಗೆ ಹೋದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಕೃಪಾಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಜರಿಮಲೆ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಜರಿಮಲೆ ನಾಯಕರ ಪೂರ್ವಿಕರು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕಂಚಿ ಮತ್ತು ಕದ್ರಿಯಿಂದ ಬಂದವರೆಂದು ಒಂದು ಮೂಲ ತಿಳಿಸಿದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಮೂಲದ ಪ್ರಕಾರ ಅವರು ಕುಮಾರರಾಮನ ವಂಶಜರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜರಿಮಲೆ ನಾಯಕರು ಹರಪನಹಳ್ಳಿ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಮತ್ತು ಗುಡೇಕೋಟೆಯ ಪಾಳೆಯಗಾರರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದರೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಸಂಶೋಧಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಜರಿಮಲೆಯನ್ನು 16ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೇ ನಾಯಕರು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಜರಿಮಲೆ ನಾಯಕರು ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನೂ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸದ ಮೂಲಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.
ಡಾ. ವಿರೂಪಾಕ್ಷಿ ಪೂಜಾರಹಳ್ಳಿಯವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವಂತೆ, ಜರಿಮಲೆಯನ್ನು ಆಳಿದ ಅರಸರ ಪೈಕಿ ಪಾಪಣ್ಣನಾಯಕ, ಬಸವಂತರಾಜ, ಭೂಮಿರಾಜ, ಬೂದಿಸಿದ್ದರಾಜ, ಬೊಮ್ಮಂತರಾಜ ಮತ್ತು ಇಮ್ಮಡಿನಾಯಕ ಪ್ರಮುಖರು. ಇಮ್ಮಡಿನಾಯಕನ ಮಕ್ಕಳಾದ ಬೊಮ್ಮಣ್ಣನಾಯಕ, ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನಾಯಕ ಮತ್ತು ಇಮ್ಮಡಿನಾಯಕರು ಸಹ ವಂಶದ ಆಡಳಿತ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ನಾಯಕರು ಜರಿಮಲೆ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡು, ಜನರ ವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಮನೆಗಳು, ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಾವಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಕಾಲದ ಅರಮನೆಯ ಅಡಿಪಾಯ, ಜನವಸತಿಯ ಕುರುಹುಗಳು, ನೀರಿನ ಹೊಂಡ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ಶಿಥಿಲಗೊಂಡ ಗೋಡೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಪಾಳೆಯಗಾರರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಶಿವ ದೇವಾಲಯವೂ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಜರಿಮಲೆ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು
ಜರಿಮಲೆ ನಾಯಕರಿಗೂ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಪೀಠಕ್ಕೂ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಜರಿಮಲೆ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಕಾರಣರಾದರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಶಾಪದ ಕಾರಣದಿಂದ ಜರಿಮಲೆ ನಾಯಕರ ವಂಶಸ್ಥರು ಇಂದಿಗೂ ಉಜ್ಜಯಿನಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ವಂಶಸ್ಥರು ದರ್ಶನ ಪಡೆದರೆ ಕೇಡಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಯವೂ ಈ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸ್ಥಳೀಯ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜರಿಮಲೆ ನಾಯಕರು ಬೇಟೆಗೆ ಹೋದಾಗ ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಯದೆ ಬಾಣ ಬಿಟ್ಟರು. ಆ ಬಾಣ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ತಲೆಗೆ ತಗುಲಿ ಗಾಯವಾಯಿತು. ವಿಷಯ ತಿಳಿದ ನಾಯಕರು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಟ್ಟು, ಸ್ವಾಮಿಗಳ ತಲೆಗೆ ತೈಲ ಹಚ್ಚಿ ಉಪಚರಿಸಿದರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಘಟನೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ವೈಶಾಖ ಶುದ್ಧ ಷಷ್ಠಿಯಂದು ನಡೆಯುವ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯ ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ತೈಲ ಎರೆಯುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗೋಪುರ ಅಥವಾ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಎಣ್ಣೆ ಎರೆಯುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದೆ. ಜರಿಮಲೆ ನಾಯಕರ ವಂಶಸ್ಥರು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಒಂದು ದಡಿ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಲು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಕಳುಹಿಸಿದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಎರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ.
ಜರಿಮಲೆ ನಾಯಕರ ವಂಶಸ್ಥರು
ಜರಿಮಲೆ ನಾಯಕರ ವಂಶದ ಕೊನೆಯ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಸಿದ್ದಪ್ಪನಾಯಕರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಲೇಖನದ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಪಾಳೆಯಗಾರರ ವಂಶಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ವಿಶೇಷ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯದಿದ್ದರೂ, ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಅವರನ್ನು ರಾಜವಂಶದ ಗೌರವದೊಂದಿಗೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಒಂದೆಡೆ ಜರಿಮಲೆ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಅಳಿದುಹೋದ ವೈಭವದ ಅವಶೇಷಗಳು ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಆ ಪರಂಪರೆಯ ನೆನಪಾಗಿ ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಜರಿಮಲೆ ಗ್ರಾಮವು ತನ್ನ ಕೋಟೆ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅವಶೇಷಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಳೆಯಗಾರರ ವಂಶಪರಂಪರೆಯ ಮೂಲಕ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಗತವೈಭವವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಭೇಟಿ ನೀಡಿ
ಭೇಟಿ ನೀಡಿ
