ಪುರದ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ

ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಾವೇರಿ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ‘ಪುರದ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪುರದ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 334 ಕಿ.ಮೀ
ಹಾವೇರಿ – 2 ಕಿ.ಮೀ
ಹಾವೇರಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 1 ಕಿ.ಮೀ

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 7:00 ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 12:00 ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 4:30 ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 8:30 ರವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.

ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಶೈವ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಶಾಸನದ ಪುರಾವೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದೇವಾಲಯದ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ 11ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರಬಹುದು. ದೇವಾಲಯದ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ.

ಸಾಬೂನು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಪಟ್ಟಣದ ಪೂರ್ವ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ. ಶಾಸನಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುವುದೇನೆಂದರೆ, ಹಾವೇರಿಯನ್ನು ಮೂಲತಃ “ನಳಪುರಿ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು ಆಧುನಿಕ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಅಗ್ರಹಾರಗಳಲ್ಲಿ (ಕಲಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ) ಒಂದಾಗಿತ್ತು. 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ 400 ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಗ್ರಾಮದ ಜ್ಞಾಪಕ ಅನುದಾನ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಹಾವೇರಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕೆಲವು ಚಾಲುಕ್ಯರ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ನೆಲಮಾಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಕೆಳಗಿರುವುದರಿಂದ, ತೆರೆದ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಜೈನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶಿವಭಕ್ತರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಶೈವ ದೇವಾಲಯವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹಿಂಭಾಗದ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಕೀರ್ತಿಮುಖಗಳ ಕೆಳಗೆ ಸೂರ್ಯ ದೇವರ ಚಿತ್ರವಿದೆ.

ಶಿವನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಯಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಂಟಪದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ಶಿಖರದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ವಿನ್ಯಾಸವು ದ್ರಾವಿಡ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದು, 11ನೇ ಶತಮಾನದ ಚಾಲುಕ್ಯರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳಾದ ಚಿಕಣಿ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ, ವಿಷ್ಣು-ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಸೂರ್ಯ ದೇವರು, ನಾಗ ಮತ್ತು ನಾಗಿಣಿ, ಗಣಪತಿ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ತಿಕೇಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಶಿವನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ತೋಳುಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವನು ಡಮರು, ರುದ್ರಾಕ್ಷಮಾಲೆ ಮತ್ತು ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಕೆಳಗಿನ ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಶಿವನು ತನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಉಮಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಉಮಾ ದೇವಿಯ ಶಿಲ್ಪವು ಹೂಮಾಲೆಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಗುಂಗುರ ಕೂದಲಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ದ್ವಾರದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ನಾಗ ಮತ್ತು ನಾಗಿಣಿ ತಮ್ಮ ಬಾಲಗಳನ್ನು ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿರುವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ಆರು ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಪುರುಷ ಆಕೃತಿಯ ಶಿಲ್ಪವೂ ಇದೆ.

ದೇಗುಲದ ಹೊರಗೋಡೆಯ ಅಲಂಕಾರವು ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ಶಿಖರ ವಿನ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಕೀರ್ತಿಮುಖಗಳು ಹಾಗೂ ಚಿಕಣಿ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಚಿತ್ರಗಳಿದ್ದು, ಶಿವನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕೇಯರು ಸ್ಥಿತಿಯಿದ್ದಾರೆ. ದ್ವಾರದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರ ಕಲ್ಲಿನ ಕಿಟಕಿಗಳಿವೆ. ಮುಖ್ಯ ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ಸರಳವಾದ ಲಿಂಗವಿದೆ.

ಕೆಲವು ಚಾವಣಿ ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮಾತೃಕೆಯ ಚಿತ್ರಣಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಕಂಬದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳು, ಸೂರ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರ ಚಿತ್ರಣಗಳಿವೆ. ಸಪ್ತಮಾತೃಕೆಯ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಹೊರಗಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಬಾವಿಯ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇವತೆ ತನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಮಗುವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವಂತೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಮಾತೃತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಕೆಳಗೆ ಅವರ ಸಂಬಂಧಿತ ವಾಹನಗಳ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಬಹುದು.