ಪುರದ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ

ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಾವೇರಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಾವೇರಿ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಪುರಾತನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ‘ಪುರದ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪುರದ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 334 ಕಿ.ಮೀ
ಹಾವೇರಿ – 2 ಕಿ.ಮೀ
ಹಾವೇರಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 1 ಕಿ.ಮೀ

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 7:00 ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 12:00 ರವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಸಂಜೆ 4:30 ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 8:30 ರವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಶೈವ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಶಾಸನಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಈ ದೇವಾಲಯದ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯು ಕ್ರಿ.ಶ. 11ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರಬಹುದು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಇದು ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ.

ಸಾಬೂನು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಹಾವೇರಿ ನಗರದ ಪೂರ್ವ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಶಾಸನಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುವಂತೆ, ಹಾವೇರಿಯನ್ನು ಮೂಲತಃ “ನಳಪುರಿ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಆಧುನಿಕ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಅಗ್ರಹಾರಗಳಲ್ಲಿ (ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ) ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರಿ.ಶ. 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ 400 ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಗ್ರಾಮದ ಅನುದಾನ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಹಾವೇರಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಇತರ ಚಾಲುಕ್ಯರ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ನೆಲಮಟ್ಟವು ಸುತ್ತಲಿನ ಭೂಮಿಗಿಂತ ಕೆಲವು ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಕೆಳಗಿರುವುದರಿಂದ, ತೆರೆದ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಇಳಿದು ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು ವೈಷ್ಣವ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಜೈನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶಿವಭಕ್ತರ ಆರಾಧನೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಶೈವ ದೇವಾಲಯವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ದೇವಾಲಯದ ಹಿಂಭಾಗದ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕೀರ್ತಿಮುಖಗಳ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯದೇವರ ಶಿಲ್ಪವಿದೆ.

ಶಿವನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಏಕಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದ್ದು, ಮಂಟಪದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ಶಿಖರದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ವಿನ್ಯಾಸವು ದ್ರಾವಿಡ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದು, 11ನೇ ಶತಮಾನದ ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಚಿಕಣಿ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಗೋಪುರಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ, ವಿಷ್ಣು-ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಸೂರ್ಯದೇವರು, ನಾಗ-ನಾಗಿಣಿ, ಗಣಪತಿ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ತಿಕೇಯರ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಶಿವನನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಡಮರು, ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ರುದ್ರಾಕ್ಷಮಾಲೆ ಹಾಗೂ ಇನ್ನೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವಂತೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಶಿವನು ತನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಆಸೀನಳಾಗಿರುವ ಉಮಾದೇವಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಉಮಾದೇವಿಯ ಶಿಲ್ಪವು ಹೂಮಾಲೆಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಗುಂಗುರು ಕೂದಲಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ದ್ವಾರದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗ ಮತ್ತು ನಾಗಿಣಿಯರು ತಮ್ಮ ಬಾಲಗಳನ್ನು ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ, ಪಾರ್ವತಿಯ ಶಿಲ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ಆರು ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪುರುಷ ಆಕೃತಿಯ ಶಿಲ್ಪವೂ ಇದೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಅಲಂಕಾರವು ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ಶಿಖರ ವಿನ್ಯಾಸ, ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳು, ಕೀರ್ತಿಮುಖಗಳು ಹಾಗೂ ಚಿಕಣಿ ಗೋಪುರಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ ಹಾಗೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳಿದ್ದು, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಶಿಲ್ಪವಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ತಿಕೇಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ದ್ವಾರದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರಕಲ್ಲಿನ ಕಿಟಕಿಗಳಿವೆ. ಮುಖ್ಯ ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ಸರಳವಾದ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕೆಲವು ಚಾವಣಿ ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮಾತೃಕೆಯ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕಂಬದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳು, ಸೂರ್ಯದೇವ ಹಾಗೂ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರ ಚಿತ್ರಣಗಳಿವೆ. ಸಪ್ತಮಾತೃಕೆಯ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮೆಟ್ಟಿಲುಬಾವಿಯ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ದೇವತೆಯೂ ತನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಮಗುವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಮಾತೃತ್ವದ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ವಾಹನಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದು.