ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಬೀದರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೀದರ್ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಳೆಯ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಬಹಮನಿ ರಾಜವಂಶದ ಸುಲ್ತಾನ್ ಅಹ್ಮದ್ ಷಾ I (ಅಹ್ಮದ್ ಷಾ ವಾಲಿ) ಕ್ರಿ.ಶ. 1427ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಗುಲ್ಬರ್ಗಾದಿಂದ ಬೀದರ್ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ ನಂತರ, ಇಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 15ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೀದರ್ ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಅಹ್ಮದ್ ಷಾ ವಾಲಿ ಬಹಮನಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು, ನಂತರ 15ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಇದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.
ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯ ದೂರಗಳು
- ಬೆಂಗಳೂರು – 674 ಕಿ.ಮೀ
- ಬೀದರ್ – 3 ಕಿ.ಮೀ
- ಬೀದರ್ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 3 ಕಿ.ಮೀ
- ಬೀದರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ – 6 ಕಿ.ಮೀ
ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯ ಬಗ್ಗೆ
ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಅಸಾಧಾರಣ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯು ಬೀದರ್ ಪಟ್ಟಣದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬಲೆಬಂಡೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅರಮನೆಗಳು, ಮಸೀದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಗಾರೆ ಬಳಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೂರು ದ್ವಾರಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಡ್ಡಾದಿಡ್ಡಿ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಎತ್ತರದ ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ನಾಜೂಕಾದ ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
ಈ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯ ಮೂವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಮಾರಕಗಳಿದ್ದು, ಲೋಹದ ಫಿರಂಗಿಗಳು, ಬಾಲ್ಕನಿಗಳು, ಮಸೀದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮಹಲ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ದ್ವಾರಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವ 37 ಅಷ್ಟಭುಜಾಕೃತಿಯ ಕೋಟೆಗೋಪುರಗಳು (ಬ್ಯಾಸ್ಟಿಯನ್ಗಳು – 37 ಅಷ್ಟಭುಜಾಕೃತಿಯ ಬುರುಜುಗಳು) ಈ ಕೋಟೆಯ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ.
ರಂಗೀನ್ ಮಹಲ್
ರಂಗೀನ್ ಮಹಲ್ ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯೊಳಗಿನ 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ರಾಜ ಅಲಿ ಬರೀದ್ ಷಾ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಅರಮನೆಯು ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗಳ ಅದ್ಭುತ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅರಮನೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿರುವ ಸೊಗಸಾದ ಮರದ ಕೆತ್ತನೆಗಳು, ನಯವಾದ ಟೈಲ್ ಮೊಸಾಯಿಕ್ಗಳು ಹಾಗೂ ಮುತ್ತಿನ ಅಲಂಕಾರಗಳು ರಂಗೀನ್ ಮಹಲಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಳೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಬೀದರ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಐಶ್ವರ್ಯ, ಕಲಾತ್ಮಕ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಭವದ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
ತರ್ಕಶ್ ಮಹಲ್
ತರ್ಕಶ್ ಮಹಲ್ ಅನ್ನು ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನನು ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಟರ್ಕಿಷ್ ರಾಣಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇದಕ್ಕೆ “ತರ್ಕಶ್ ಮಹಲ್” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
ಅರಮನೆಯು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಕನಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗಳ ಸುಂದರ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ವಿಶಾಲ ಕಮಾನಿನ ಸಭಾಂಗಣಗಳು, ಎತ್ತರದ ಛಾವಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ತೆರೆದ ಅಂಗಳಗಳು ಒಮ್ಮೆ ರಾಜಮನೆತನದ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಾಲ ಬದಲಾದರೂ ಈ ರಚನೆಯು ತನ್ನ ಪ್ರಶಾಂತ ಮತ್ತು ಸೊಬಗಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗೋಡೆಯೂ 15ನೇ ಶತಮಾನದ ವೈಭವ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕತೆಯ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ತಖ್ತ್ ಮಹಲ್
ತಖ್ತ್ ಮಹಲ್ ಅಥವಾ ಸಿಂಹಾಸನದ ಅರಮನೆಯು ಬಹಮನಿ ಅರಸರ ರಾಜವಾಸವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಅಹ್ಮದ್ ಷಾ ವಾಲಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. 1422–1436) ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಗಾಂಭೀರ್ಯಪೂರ್ಣ ವಿನ್ಯಾಸ, ನೀರಿನ ಕಾರಂಜಿಗಳು, ಬಣ್ಣದ ಹಾಸುಗಲ್ಲುಗಳು ಹಾಗೂ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಅರಮನೆಯು ಕೋಟೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಭವ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಮುಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದ ಅಂಗಳಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ, ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವಲು ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮುಚ್ಚಿದ ದಾರಿಯೊಂದು ಅರಮನೆಯ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖ ಭವ್ಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ, ಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಗಳ ಕೋಣೆಗಳು ರಾಜಮನೆತನದ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ರಾಜವಂಶದ ಮಧ್ಯ ಅರಮನೆಯು ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ, ಸುಮಾರು 30 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಳಾಂಗಣದ ಸುತ್ತಲಿನ ಕೋಣೆಗಳು ಕಾವಲುಗಾರರ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳಾಗಿದ್ದವು.
ತಖ್ತ್ ಮಹಲ್ನಲ್ಲಿ ಬೀದರ್ನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮೇಲೆ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಪ್ರಭಾವವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂಲತಃ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಹಾಸುಗಲ್ಲುಗಳು ಹಾಗೂ ಹೊಳಪುಳ್ಳ ಕಪ್ಪು ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಅರಮನೆಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅರಮನೆಯ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಮೊಸಾಯಿಕ್ ಅಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಹುಲಿಯ ಲಾಂಛನಗಳು ಪರ್ಷಿಯನ್ ರಾಜಲಾಂಛನವಾದ ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಉದಯಿಸುವ ಸೂರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬಾಗಿಲುಗಳು, ಮಗ್ಗಲುಪಟ್ಟಿಗಳು ಹಾಗೂ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಹಿಂದೂ ಶೈಲಿಯ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗಳ ಸುಂದರ ಸಮ್ಮಿಲನವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.
ಸೋಲಾ ಕಂಬಾ ಮಸ್ಜಿದ್
ಸೋಲಾ ಕಂಬಾ ಮಸೀದಿಯು ಬೀದರ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 1423–24ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಮಸೀದಿಯು ಮೂಲತಃ ಬೀದರ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಜಾಮಾ ಮಸೀದಿಯಾಗಿದ್ದು, “ಮಸ್ಜಿದ್-ಇ-ಜಾಮಿ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಹದಿನಾರು ಕಂಬಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ “ಸೋಲಾ ಕಂಬಾ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
ಫೋರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ
ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯೊಳಗಿನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಕೋಟೆಯ ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಸಣ್ಣದಾದರೂ ಆಕರ್ಷಕ ಕಲಾವಸ್ತುಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಕೋಟೆಯ ವೈಭವದ ಕುರಿತು ಅಮೂಲ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ದೇವಾಲಯಗಳು
ಈ ಕೋಟೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ರಜಪೂತ ಗಣೇಶ ಮಂದಿರ, ಶ್ರೀ ವಲಕೋಟಿ ಭವಾನಿ ದೇವಿ ಅಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಕೋಟೆ ಶ್ರೀ ರಾಮ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ. ಕೋಟೆ ಶ್ರೀ ರಾಮ ದೇವಾಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಬೊಂಗೊಂಡೇಶ್ವರ ಕೆರೆಯೂ ಇದೆ.
ಭೇಟಿ ನೀಡಿ