ಪುರಾತನ ಹೊಯ್ಸಳ ಶ್ರೀ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಹರಿಹರ

ಶ್ರೀ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹರಿಹರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಪುರಾತನ ಹೊಯ್ಸಳ ಕಾಲದ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿಯ ಬಲದಂಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದರ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶ್ರೀ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ 6:00 ಗಂಟೆಯಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 12:00 ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಸಂಜೆ 5:00 ಗಂಟೆಯಿಂದ ರಾತ್ರಿ 8:30 ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಭಕ್ತರ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 276 ಕಿ.ಮೀ
ದಾವಣಗೆರೆ – 16 ಕಿ.ಮೀ
ಹರಿಹರ – 2 ಕಿ.ಮೀ
ಹರಿಹರ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 2 ಕಿ.ಮೀ

ಇತಿಹಾಸ

ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1224ರಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳರ ಎರಡನೇ ನರಸಿಂಹನ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯಾದ (ದಂಡನಾಯಕ) ಮೊಳಾಲ್ವನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ನಂತರ ಮೂರನೇ ನರಸಿಂಹನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ ಸೋಮನಿಂದ ದೇವಾಲಯದ ವಿಸ್ತರಣೆ ಹಾಗೂ ಮಂಟಪಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆದವು.

ದೇವಾಲಯದ ವಿನ್ಯಾಸ

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಗರ್ಭಗೃಹ, ಅಂತರಾಳ, ನವರಂಗ ಹಾಗೂ ಮಹಾಮಂಟಪವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ತಳ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಸ್ತಂಭಯುಕ್ತ ಸಭಾಮಂಟಪವಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ನವರಂಗದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಖಮಂಟಪಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದ ಮುಖಮಂಟಪವನ್ನು ನಂತರ ಅಂತರಾಳವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಉಪಮಂದಿರವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಶ್ರೀ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ

ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲಮೂರ್ತಿಯಾದ ಶ್ರೀ ಹರಿಹರೇಶ್ವರನು ಸುಮಾರು 1.21 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಮೂರ್ತಿಯ ಎಡಪಾರ್ಶ್ವವು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಎಡಭಾಗದ ಎರಡು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಶಂಖ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬಲಪಾರ್ಶ್ವವು ಶಿವನ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಬಲಭಾಗದ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲ ಮತ್ತು ಜಪಮಾಲೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಿರೀಟ ಮತ್ತು ಪೀತಾಂಬರ ಇದ್ದರೆ, ಶಿವನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕರಂಡ ಮುಕುಟ ಮತ್ತು ಜಟಾಮುಕುಟವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಹಾಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಸಭಾಮಂಟಪವಿದ್ದು, ಅದರ ಅಂಚಿನ ಸುತ್ತಲೂ ಕಕ್ಷಾಸನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ನಯವಾಗಿ ನುಣುಪುಗೊಳಿಸಲಾದ 56 ವಿವಿಧ ವಿನ್ಯಾಸದ ಸ್ತಂಭಗಳಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಪಾರ್ಶ್ವ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಯಿದ್ದು, ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಉಪಮಂದಿರವಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳಿವೆ.

ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಾಲಯ

ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿದ್ದು, ಹಿಂದೆ ಈ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಗ್ರಹ ಇರಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಉಚ್ಚಂಗಿಯ ಪಾಂಡ್ಯರು ಹಾಗೂ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅರಸರು ನೀಡಿದ ದಾನ-ದತ್ತಿಗಳ ಕುರಿತು ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.