ಪುರಾತನ ಹೊಯ್ಸಳ ಶ್ರೀ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಹರಿಹರ

ಶ್ರೀ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹರಿಹರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪುರಾತನ ಹೊಯ್ಸಳ ಕಾಲದ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿಯ ಬಲದಂಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶ್ರೀ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯವು ಬೆಳಗ್ಗೆ 6 ಗಂಟೆಯಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 12 ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಸಂಜೆ 5 ಗಂಟೆಯಿಂದ ರಾತ್ರಿ 8.30ರವರೆಗೆ ಭಕ್ತರ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 276 ಕಿ.ಮೀ
ದಾವಣಗೆರೆ – 16 ಕಿ.ಮೀ
ಹರಿಹರ – 2 ಕಿ.ಮೀ
ಹರಿಹರ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 2 ಕಿ.ಮೀ

ಇತಿಹಾಸ

ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಹೊಯ್ಸಳರ ಎರಡನೇ ನರಸಿಂಹನ ಸೇನಾದಂಡನಾಯಕನಾದ ಮೊಳಾಲ್ವನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1224ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ನಂತರ ಮೂರನೇ ನರಸಿಂಹನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ ಸೋಮನಿಂದ ದೇವಾಲಯದ ವಿಸ್ತರಣೆ ಹಾಗೂ ಮಂಟಪಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯಿತು.

ದೇವಾಲಯದ ವಿನ್ಯಾಸ

ಈ ದೇವಾಲಯವು ತಳ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಗೃಹ, ಅಂತರಾಳ ಹಾಗೂ ನವರಂಗ ಮಹಾಮಂಟಪವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಸ್ತಂಭಗಳಿರುವ ಮಂಟಪವಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ನವರಂಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಖಮಂಟಪಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದ ಮುಖಮಂಟಪವನ್ನು ಅಂತರಾಳವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಉಪಮಂದಿರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಶ್ರೀ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ

ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲಮೂರ್ತಿಯಾದ ಹರಿಹರೇಶ್ವರನು ಸುಮಾರು 1.21 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಮೂರ್ತಿಯ ಎಡಪಾರ್ಶ್ವವು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಂಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಎಡಭಾಗದ ಎರಡು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಶಂಖ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಬಲಪಾರ್ಶ್ವವು ಶಿವನ ಅಂಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಬಲಭಾಗದ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲ ಮತ್ತು ಜಪಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಾಗವು ಕಿರೀಟ ಹಾಗೂ ಪೀತಾಂಬರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರೆ, ಶಿವನ ಭಾಗವು ಕರಂಡ ಮತ್ತು ಜಟಾಮುಕುಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಮಹಾಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಸಭಾಮಂಟಪವಿದ್ದು, ಅದರ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಲೂ ಕಕ್ಷಾಸನವಿದೆ. ಈ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ 56 ವಿವಿಧ ವಿನ್ಯಾಸದ, ನಯವಾಗಿ ನುಣುಪುಗೊಳಿಸಿದ ಸ್ತಂಭಗಳಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಪಾರ್ಶ್ವ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಯಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಮಂದಿರವಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇಗುಲದ ಆವರಣಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳಿವೆ.

ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಾಲಯ

ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಾಲಯವಿದ್ದು, ಅದರ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಇತಿಹಾಸವಿದ್ದು, ಹಿಂದೆ ಈ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಗ್ರಹ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಉಚ್ಚಂಗಿಯ ಪಾಂಡ್ಯರು ಹಾಗೂ ವಿಜಯನಗರ ಅರಸರು ನೀಡಿದ ದಾನದತ್ತಿಗಳ ಕುರಿತು ದೇಗುಲದ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.