ಪಂಚಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಗೋವಿಂದನಹಳ್ಳಿ

ಪಂಚಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ (ಕೆ.ಆರ್. ಪೇಟೆ) ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಗೋವಿಂದನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಪುರಾತನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ವೀರ ಸೋಮೇಶ್ವರರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1238ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಪಂಚಕೂಟ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದು, ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪಂಚಕೂಟ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅಪರೂಪದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿಲ್ಪಿ ರುವಾರಿ ಮಲ್ಲಿತಮ್ಮ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.

ಪಂಚಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಗೋವಿಂದನಹಳ್ಳಿಯ ದೂರಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರು – 165 ಕಿ.ಮೀ
ಮಂಡ್ಯ – 76 ಕಿ.ಮೀ
ಕೆ.ಆರ್. ಪೇಟೆ – 19 ಕಿ.ಮೀ
ಮಂದಗೆರೆ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ – 9 ಕಿ.ಮೀ

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 9:00ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6:00ರವರೆಗೆ ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.

‘ಪಂಚಲಿಂಗೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ‘ಐದು ಲಿಂಗಗಳು’ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಚನೆಯು ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಎರಡು ಮುಖಮಂಟಪಗಳು, ಎರಡು ನಂದಿಮಂಟಪಗಳು ಹಾಗೂ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ ಎರಡು ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಂಟಪದ ಒಳಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಹದಿನೇಳು ದೇವಕೋಷ್ಟಗಳಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಅದರದೇ ಆದ ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಅಲಂಕರಿಸಿವೆ. ದೇವಾಲಯವು ಸಾಮಾನ್ಯ ನವರಂಗಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ ಐದು ಗರ್ಭಗೃಹಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗರ್ಭಗೃಹಕ್ಕೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಿಖರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳು ಸುಕನಾಸಿಯ ಮೂಲಕ ನವರಂಗಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಐದು ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಸದ್ಯೋಜಾತೇಶ್ವರ, ತತ್ಪುರುಷೇಶ್ವರ, ವಾಮದೇವೇಶ್ವರ, ಅಘೋರೇಶ್ವರ ಹಾಗೂ ಈಶಾನ್ಯೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಶಿವನ ಐದು ರೂಪಗಳ ಪ್ರತೀಕಗಳಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಐದು ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗೆ ಸಹ ಸಂಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಶಿಖರಗಳು ದ್ರಾವಿಡ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ, ಇದು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಿವಿಧ ಅವತಾರಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಹೊಯ್ಸಳರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಕಂಡುಬಂದಿರಬಹುದು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ, ಷಣ್ಮುಖ, ಭೈರವ, ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ, ಬ್ರಹ್ಮ, ಇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಅರ್ಜುನನ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹೊರಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಗರುಡ, ವೇಣುಗೋಪಾಲ, ವಿಠ್ಠಲ, ಮತ್ಸ್ಯ, ಕೂರ್ಮ, ವಾಮನ, ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ, ನರಸಿಂಹ, ವರಾಹ ಹಾಗೂ ಲಕ್ಷ್ಮೀ–ನಾರಾಯಣರ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಿವಿಧ ಅವತಾರಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಅಲಂಕರಿಸಿವೆ.