ಡಿಡಿ ಬೆಟ್ಟ (ದೇವರಾಯನದುರ್ಗ ಕೋಟೆ)ವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತುಮಕೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ದೇವರಾಯನದುರ್ಗ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 1696ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಅರಸರಾದ ಚಿಕ್ಕದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ತುಮಕೂರು ಪ್ರದೇಶವು ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.
ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು “ಆನೆಬಿದ್ದಸರಿ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಜಡಕ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಈ ದುರ್ಗವು “ಜಡಕನ ದುರ್ಗ” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು.
ದೇವರಾಯನದುರ್ಗ ಬೆಟ್ಟದ ದೂರಗಳು
- ಬೆಂಗಳೂರು – 72 ಕಿ.ಮೀ
- ತುಮಕೂರು – 19 ಕಿ.ಮೀ
- ಕ್ಯಾತ್ಸಂದ್ರ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 15 ಕಿ.ಮೀ
- ತುಮಕೂರು ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ – 19 ಕಿ.ಮೀ
ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು “ಕರಿಗಿರಿ” ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ “ಕರಿ” ಎಂದರೆ ಆನೆ ಮತ್ತು “ಗಿರಿ” ಎಂದರೆ ಬೆಟ್ಟ. ದೇವರಾಯನದುರ್ಗ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಅದು ಆನೆಯ ಆಕೃತಿಯನ್ನು ಹೋಲುವುದರಿಂದ ಈ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ “ಕರಿಗಿರಿ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 1696ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಅರಸರಾದ ಚಿಕ್ಕದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರು ಈ ದುರ್ಗವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಇದಕ್ಕೆ “ದೇವರಾಯನದುರ್ಗ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ದೊರೆಯಿತು.
ದೇವರಾಯನದುರ್ಗ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಲು ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ದುರ್ಗದಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಮೂಲಕ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಕಡಿದಾದ ಕಾಲುದಾರಿಯೂ ಇದ್ದು, ಆ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕವೂ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಏರಬಹುದು. ದೇವರಾಯನದುರ್ಗವು ಒಟ್ಟು 13 ಸುತ್ತುಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭವ್ಯ ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಪ್ರವೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು “ಪೆಣುಕೊಂಡೆ ಬಾಗಿಲು” ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಎತ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಭೋಗ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ, ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀ ಯೋಗ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.
- ಶ್ರೀ ಭೋಗ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯ – ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿದೆ.
- ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯ – ಬೆಟ್ಟದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.
- ಶ್ರೀ ಯೋಗ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ – ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ಭೋಗಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿಯವರ ದೇವಸ್ಥಾನ
ದೇವರಾಯನದುರ್ಗದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಭೋಗ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಾಲಯವು ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಗರ್ಭಗೃಹ, ನವರಂಗ, ಮುಖಮಂಟಪ, ಪ್ರಾಕಾರ ಹಾಗೂ ರಾಜಗೋಪುರ ಎಂಬ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸುಂದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ದುರ್ವಾಸ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಆರಾಧಿಸಿದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಮ ತೇಜೋಮಯವಾದ ಈ ದೈವಮೂರ್ತಿಯು ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭೂತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು “ಸರ್ವತೋಮುಖ ದುರ್ವಾರ ತೇಜೋ ವಿಕ್ರಮಶಾಲಿ” ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ತುತಿಯ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆ ದೇವರ ದಿವ್ಯಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದಾಗ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸನ್ನಿಧಿಯೂ ಇದ್ದು, ಭಕ್ತರು ಅಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಯೋಗಾನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ
ದೇವರಾಯನದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 4,200 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಯೋಗಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಶ್ರೀ ಯೋಗಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ದೇವಾಲಯವು ಗರ್ಭಗೃಹ, ಅಂತರಾಳ, ನವರಂಗ, ಮುಖಮಂಟಪ, ಪ್ರಾಕಾರ ಹಾಗೂ ರಾಜಗೋಪುರ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಶ್ರೀ ಯೋಗಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯು ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯು ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ.
ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಭೋಗ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಈ ಮೇಲಿನ ದೇವಾಲಯವು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿನ ಬೆಟ್ಟವು ಸುಮಾರು 500 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿಂದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಮನಮೋಹಕವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.
ಡಾಬ್ಸ್ ಬಂಗಲೆ
ದೇವರಾಯನದುರ್ಗದ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಎರಡು ಪ್ರವಾಸಿ ಬಂಗಲೆಗಳಿವೆ. ಈ ಬಂಗಲೆಗಳನ್ನು “ಡಾಬ್ಸ್ ಬಂಗಲೆ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್ ಡಾಬ್ಸ್ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.
ರಿಚರ್ಡ್ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್ ಡಾಬ್ಸ್ ಅವರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1834ರಿಂದ 1861ರವರೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಚಿಟ್ಲೆದ್ರೂಗ್ (ಇಂದಿನ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ) ವಿಭಾಗದ ಮೊದಲ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮದ್ರಾಸ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಪದಾತಿದಳದ 9ನೇ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ನಲ್ಲಿ ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಬಡ್ತಿ ಹೊಂದಿದರು. ಅಲ್ಲದೆ, ತುಮಕೂರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 31 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಹಾಯಕ ಕಮಿಷನರ್ ಆಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.
ಚಿಕ್ಕದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇವರಾಯನದುರ್ಗ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಲು ದುರ್ಗದಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಮೂಲಕ ರಸ್ತೆ ಇತ್ತು. ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಿಚರ್ಡ್ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್ ಡಾಬ್ಸ್ ಅವರು ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಲು ಹೊಸ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ನೆಲಮಂಗಲ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ದಾಬಸ್ಪೇಟೆ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ.
ಭೇಟಿ ನೀಡಿ